Salamander is recordhouder tong uitsteken

Longloze salamander, Hydromantes supramontis (Foto Stephen M. Deban/Nature Magazine) Nature Magazine

De krachtigste katapult in het dierenrijk is de tong van de longloze salamander. Op jacht naar vliegjes schiet de salamander zijn tong, die bijna even lang is als zijn lijf, in tien milliseconden naar buiten. De spier die dat bewerkstelligt, vormt een springveer met een ongekend vermogen: 2.000 tot 18.000 Watt per kilo spier. Dat is twee tot vijftien keer zoveel als de maximale normale spierkracht van een gewerveld dier.

De Wageningse hoogleraar experimentele zoölogie Johan van Leeuwen deed de metingen met de Amerikaanse salamanderspecialist Stephen Deban en twee collega’s. Het vakblad The Journal of Experimental Biology publiceerde hun werk eind vorige week online. Van Leeuwen, specialist in hogesnelheidsopnamen, toonde drie jaar geleden aan dat kameleons hun tong met een soort omhulsel uit hun bek schieten. Het lijkt op wat er gebeurt wanneer iemand hard in een nat zeepje knijpt: het schiet weg. Nu berekenen Van Leeuwen en Deban dat sommige longloze salamanders, waarschijnlijk via eenzelfde omhulsel, een nog enkele malen grotere katapultkracht ontwikkelen.

Veersystemen helpen uiteenlopende diersoorten om sterk te versnellen. De Afrikaanse aapachtige Galago senegalensis heeft elastische bovenbeenspieren om te springen; sommige padden klappen hun mond met een veer open.

Alle zes soorten longloze salamanders die de biologen onderzochten, hadden een katapulttong. Van Leeuwen: „Ze laden de spier op en laten hem los in een tiende van de oplaadtijd. Dan komt er per tijdseenheid tien keer zoveel energie vrij.”

De salamanders hebben een andere techniek dan de kameleons. Waar de laatsten hun tongspier gebruiken, gebruiken salamanders hun tongbeen. Dat zit niet vast aan de rest van het skelet en ligt in rust tot in hun middel opgevouwen.

Nader onderzoek wordt moeilijk: de in grotten levende salamanders zijn bedreigd en daarom nauwelijks meer te koop – niet voor thuis, en ook niet voor in het lab.