Poetin gaat tekeer

dood_su.pngCollega Juurd Eijsvoogel zat zaterdag in München met zijn oren te klapperen en schreef erover, dus liet ik het links liggen: Poetin die tekeer gaat tegen Washington. Hier de volledige tekst van zijn mogelijk historische speech, inderdaad zonder ‘overdreven beleefdheid’ of ‘aangename, doch lege diplomatieke termen’. Regel voor regel gelezen bevat het weinig nieuws, maar het geheel is meer dan de delen.

Diplomaten beseffen dat de vraag of Poetin al dan niet gelijk heeft niet erg interessant is. Het gaat erom wat hij met dit salvo hoopt te bereiken, en of hij dat bereikt. Poetin zoekt confrontatie en aandacht, en die krijgt hij. Nog steeds galmt de speech na. Amerikanen, van neocon tot middle of the road, vonden Poetin ontstellend arrogant en hypocriet. Pentagonbaas Gates kon het met grapjes afdoen,  Amerika is er nog niet klaar mee. West-Europeanen zijn teleurgesteld of zien lichtpuntjes, Oost-Europeanen juichen dat de oude bullebak zijn masker laat vallen. Wilt u weten wat ik ervan vind …

Voor de Russische tv-kijker was de speech geen verrassing. Spindoctor Gleb Pavlovski stelt dat Russen Poetin ’heel gematigd en redelijk’ vonden, want ‘onze middenklasse is uitermate anti-Amerikaans’. Wat wil je ook met de door Pavlovski en zijn vrienden geredigeerde avondjournaals, die al weken tekeer gaan tegen het Westen. 

Aanleiding voor de huidige, schrille Russische toon lijken de raketbases en radarstations in Polen en Tsjechië, erg curieus gesitueerd om ‘Iraanse en Noord-Koreaanse raketten te onderscheppen’. Ook zijn er de halfdreigende woorden van Gates, die bij zijn aantreden Rusland eerder lijkt te zien als potentiële dreiging dan als bondgenoot. Nu maakt Poetin dus overuren om de publieke opinie in het Westen bang te maken voor een nieuwe wapenwedloop. Een hele opgave. (Heeft Rusland kernwapens dan? Echt? Tegen wie? Tegen ons? Waarom dan?)

De Moscow Times ziet de toespraak als een politiek testament. Na zeven jaar trial and error heeft Poetin zijn Poetin-doctrine op een rijtje en zet hij de lijnen uit voor zijn opvolger. Bovendien is er de kwestie van de kroonprinsen. Poetin verwende kroonprins Dmitri Medvedev met tientallen miljarden euro’s om zich te profileren met nationale projecten (onderwijs, gezondheid, landbouw). Nu is de tweede kroonprins aan de beurt, minister van Defensie Sergej Ivanov. Die heeft geen leuke dingen voor de mensen nodig, maar een vijand. De Tsjetsjenen zijn op, maar er is altijd nog Amerika.

Persoonlijk geloof ik dat wij in München inderdaad de ‘Poetindoctrine’ hoorden. Vorig jaar noemde hij de val van de Sovjet-Unie de ‘grootste geopolitieke catatrofe van de vorige eeuw’: nostalgie naar de status van grootmacht speelt bij Poetin een centrale rol. Hij doet net alsof economische ontwikkeling zijn beleid drijft, maar de economie dient de macht, nooit andersom. Poetin is een oer-Russische politicus: het gaat uiteindelijk om ’respect’ en prestige. 

Speak softly, but carry a big stick, luidt het welbekende advies van Theodore Roosevelt aan aspirant-grootmachten. Rusland doet van oudsher het omgekeerde, en dreigt ook nu weer heel verdienstelijk met zijn kleine stokje. Poetin blaast zichzelf op tot woordvoerder van de vier grote opkomende economiëen: China, India, Brazilië, Rusland. Daarin klinken echo door van Neo-Eurasianisme en  Primakov’s ‘continentale as’. 

Zijn toespraak in München kan wellicht rekenen op beleefde glimlachjes in Peking, New Delhi en Brasilia. Maar Rusland is het enige lid van dit kwartet dat een confrontatiekoers wenst, terwijl het als grondstoffeneconomie niet het stabielste lid is. Een dip in de olieprijzen en deze Russische ballon loopt leeg, net als na 1985. Maar dat is een probleem voor Poetins opvolger, die de Poetindoctrine dan wel weer snel bij het grofvuil zal zetten.