Na het leger komt de leraar

De drugsbestrijding in Colombia moet een nieuwe fase ingaan.

Maar niet iedereen is overtuigd van het succes.

De eerste fase van het Amerikaans-Colombiaanse drugsbestrijdingsprogramma ‘Plan Colombia’ is „een succesverhaal” gebleken. Met die boodschap reisde de Colombiaanse minister van Defensie Juan Manuel Santos vorige week naar Washington en Brussel. Bij Amerikaanse Congresleden en de vertegenwoordigers van de Europese Unie en NAVO lobbyde hij voor politieke, maar vooral financiële steun voor de tweede fase van het programma, ‘Plan Consolidatie’.

Santos, zegt hij tijdens een gesprek in Brussel, heeft geen concrete toezeggingen gekregen. Maar met „de feiten” hoopt hij alle sceptici van het plan te hebben kunnen overhalen. „Wij hopen dat de goede resultaten uit de eerste jaren een stimulans zijn voor de EU. Dit is een succesverhaal.”

Santos’ ‘feiten’ over de resultaten van het Plan Colombia zijn zorgvuldig gekozen. De regering veroverde de laatste jaren veel terrein op paramilitairen en guerrilla. „Alle grote wegen zijn weer dag en nacht vrij begaanbaar.” Tot een paar jaar terug hieven gewapende groepen op veel plekken nog clandestiene wegenbelasting. Ook daalt, in de overheidsstatistieken, het aantal moorden, ontvoeringen en afpersingen elk jaar met tientallen procenten. Santos: „In Bogotá en Medellín wordt nu minder gemoord dan in Washington.”

Toch blijven veel EU-landen en ook Democratische Congresleden in de VS sceptisch over Plan Colombia. Volgens hen lag er van begin af aan te veel nadruk op militaire bestrijding en te weinig op maatschappelijke investering. De VS zouden zich voor het eerst sinds jaren weer openlijk in een intern Latijns-Amerikaans conflict mengen, door in de burgeroorlog openlijk de regering te gaan steunen.

Inmiddels klinkt ook kritiek op de blijvend slechte humanitaire en mensenrechtensituatie. Dalende statistieken of niet, Colombia is nog altijd behoorlijk gewelddadig. Het land telt nog honderdduizenden binnenlandse ontheemden. De cocateelt neemt volgens alle waarnemingen niet significant af; en op de Amerikaanse en Europese markten is de prijs niet gedaald en blijft de kwaliteit hoog.

Bovendien zouden de demobiliserende para’s als wapens alleen oud schroot hebben ingeleverd en veel van hun criminele zaakjes warm houden. En dan is er ook nog de para ‘Jorge 40’, die onthulde hoe nauw de banden van de paramilitairen met regering, Congres en leger zijn.

Het Plan Consolidatie moet aan deze kritiek tegemoetkomen. Tot 2013 wil de regering van president Uribe bijna 44 miljard dollar uittrekken voor het consolideren van de terreinwinst uit de eerste fase. En op papier heeft slechts 14 procent daarvan een militaire bestemming.

Santos: „We begrijpen nu beter dat we niet alleen de drugsteelt moeten verdelgen, maar ook een alternatief moeten bieden aan degenen die ervan leefden. In de gebieden waar we de guerrilla en paramilitairen verdreven, moeten we de inwoners duidelijk maken dat we daar zijn gekomen om ze te helpen en te beschermen. Niet alleen het leger, ook de staat moet er zijn intrede doen. Leraren, artsen en infrastructuur. Anders komt de net verdreven guerrilla later of op een andere plek terug.”

Onbekend is nog waar de regering de 44 miljard vandaan wil halen. Duidelijk is wel dat steun van de VS onontbeerlijk zal zijn. Maar in 2008 wil president Bush juist minder geld aan Colombia besteden dan in 2007.

Santos rekent daarom ook op de EU, die tot nog toe amper heeft willen meebetalen aan het plan. „We gaan uit van het principe van de gedeelde verantwoordelijkheid. De consumptie van cocaïne in de EU-landen neemt toe, terwijl die in de VS daalt. We zijn bezorgd dat de export verschuift van de VS naar Europa.”

De kritiek op de vermeend halfslachtige demobilisatie van de para’s neemt de regering ook serieus, zegt Santos. „Voor ons zijn de paramilitairen opgehouden te bestaan. Wat is overgebleven zijn criminelen en zo zullen ze ook behandeld worden. Voor hen bestaat geen enkele inschikkelijkheid.” En mochten er banden blijven bestaan tussen leger en (oud-) paramilitairen? „Als militairen samenspannen met criminelen, dan worden ze zelf criminelen. Ze zullen daarom onder civiel recht aangepakt worden.”

Bekijk reportages van PBS over de Amerikaanse War on Drugs: www.pbs.org/wgbh/pages/frontline/shows/drugs/cron/