Lezen en kijken

Te veel zestienjarigen lezen nauwelijks boeken. Ze kijken naar wat er op hun computerscherm staat. De Stichting Lezen kwam op het idee een virtuele ‘literaire hangplek’ te maken met korte webfilmpjes die bekende scènes uit de Nederlandse literatuur tonen. Doel is jongeren aan het lezen te krijgen. De filmpjes moeten als smaakmaker fungeren: eerst de trailer, dan het boek.

Op www.leesmij.nu is bijvoorbeeld Bint van Bordewijk te zien. Het is een rolprent van vier minuten in grimmig bleke kleuren. Het doet de gedenkwaardige handdruk-scène, waarin Bint met succes zijn krachten met een leerling meet, zonder meer recht. Whimpysinger, De Moraatz, Van der Karbargenbok, ‘de vrouw’ Schattenkeinder en Steijd – de gorilla van de handdruk – zijn Antillianen, Marokkanen of autochtonen van het type hooligan geworden. In een andere klassieker, De uitvreter van Nescio, brengt tekenaar Joost Swarte drie dingen bij elkaar: lezen, tekenen en filmen.

De website is een op zichzelf prijzenswaardig initiatief. Hij ziet er goed uit en de filmpjes zijn een vondst. Ze gaan over boeken en kunnen jongeren behulpzaam zijn bij het maken van een keuze voor de literatuur die ze voor school moeten lezen. Het wijkt in alles af van de drukbezochte websites met boekuittreksels voor scholieren. En dat is winst. Over het algemeen wordt ontlezing te gemakkelijk als feit geaccepteerd. Televisie, internet, de computer – allemaal knabbelen ze aan de schaarse paar uur die mensen naast werk, school en slaap nog overhebben. Het boek en de krant lijken het onderspit te delven in strijd tegen het beeldscherm.

Maar het papier heeft nog lang niet afgedaan. Het lezen is niet weg. Dat jongeren tussen veertien en zeventien jaar nauwelijks lezen, zegt om te beginnen weinig over hun leesgedrag als ze dertig zijn. Er komen nieuwe kranten op de markt, en bestsellers als de bijbel (nieuwe vertaling), het afslankboek van Sonja Bakker of Knielen op een bed violen van Jan Siebelink laten zien dat er in ieder geval boeken worden gekocht. Men mag aannemen dat een groot deel daarvan gelezen wordt. Ontlezing is een vaak te haastig gebruikte term die het onvermogen verdoezelt van sommigen in de boeken- en krantenwereld om op een eigentijdse manier met concurrentie van nieuwe media om te gaan. Kortom, er blijft zeker hoop voor de papieren edities van Bint, Joe Speedboot (Tommy Wieringa) of De donkere kamer van Damokles (W.F. Hermans).

Wat www.leesmij.nu uit de weg gaat, is de kwestie dat lezen geen kijken is. Op de openingspagina van de website is een doorklikmogelijkheid naar het ‘meest bekeken boek’, een term die een gemakzuchtige tijd eer aandoet. Het gevaar is groot dat het bij bekijken blijft. Lezen vergt inspanning – ook dat moet aan zestienjarigen worden overgebracht. Niet om te ontmoedigen: het meest bekeken boek moet inderdaad het meest gelezen boek worden.

Rectificatie / Gerectificeerd

Het hoofdartikel Lezen en kijken (13 februari, pagina 7) laat Bordewijks Bint zijn krachten meten met een leerling. Niet Bint deed dit, maar diens nieuwe leraar De Bree.