Goed nieuws als placebo

Kamermeisjes vallen af als ze horen dat hun werk past in een gezonde levensstijl. Sociaal psychologen tonen daarmee aan dat de mindset van mensen de gezondheid kan verbeteren.

Kamermeisjes die horen dat hun werk gezond is, vallen af. Foto AFP Hotel maid making bed. AFP

Ellen de Bruin

Als mensen die tijdens hun normale werkzaamheden veel bewegen te horen krijgen dat deze lichaamsbeweging heel gezond voor hen is, dan vallen ze af en daalt hun bloeddruk – terwijl ze verder niets aan hun gedrag veranderen. Dat hebben de sociaal psychologen Alia Crum en Ellen Langer van de Harvard University in Cambridge ontdekt. Hun onderzoek wordt deze maand gepubliceerd in Psychological Science. Volgens de onderzoekers wordt het effect louter veroorzaakt door de ‘mindset’ van de proefpersonen. Het is een soort placebo-effect.

Deelnemers aan het onderzoek waren ruim tachtig kamermeisjes in verschillende hotels, die gemiddeld vijftien kamers per persoon per dag schoonmaakten. Aan alle vrouwen werd gezegd dat de onderzoekers gezondheidsinformatie verzamelden om later manieren te kunnen ontwikkelen om de gezondheid van mensen te verbeteren. De vrouwen werd vervolgens gevraagd hoeveel lichaamsbeweging ze namen, binnen en buiten het werk. Ook werd hun gewicht, lengte, bloeddruk, vetpercentage en de verhouding tussen taille- en heupomvang gemeten.

In de helft van de hotels kregen de vrouwen daarna uitgebreide voorlichting over lichaamsbeweging en het calorieverbruik bij verschillende vormen van activiteit, waarbij ook werd verteld dat zij dankzij hun werk ruimschoots voldeden aan de aanbevelingen voor een gezonde, actieve levensstijl. De vrouwen in de andere hotels kregen deze informatie niet; zij vormden de controlegroep.

Een maand later werden de vrouwen weer ondervraagd en bemeten. Het bleek dat alleen de vrouwen in de geïnformeerde groep (en niet die in de controlegroep) het idee hadden dat ze meer lichaamsbeweging hadden dan een maand eerder, terwijl ze in feite niet meer waren gaan bewegen (zeiden ze), binnen of buiten het werk. Ook hadden ze hun eet-, drink- en rookgewoontes niet veranderd. De onderzoekers geloven dat, schrijven ze. Gewoontegedrag, zeker op dit gebied, is heel moeilijk te veranderen.

Verder bleek dat in de geïnformeerde groep de vrouwen gemiddeld 0,8 kilogram waren afgevallen, dat hun body mass index van 26,1 naar 25,7 was gegaan, hun taille-heupverhouding van 0,84 naar 0,83 en hun bloeddruk van 130 over 80 naar 120 over 75. In de controlegroep werden geen verschillen gevonden tussen de eerste en laatste meting.

Volgens de psychologen illustreren de resultaten nog eens de kracht van placebo-effecten. Het was bijvoorbeeld al bekend, schrijven ze, dat bij oude mensen die denken dat ze ongezond zijn, de kans op overlijden zesmaal zo hoog is als bij oude mensen die denken dat ze volledig gezond zijn, ongeacht hun ‘feitelijke’ gezondheidstoestand.

De psychologen vinden dat beter onderzocht moet worden hoe ‘mindset’ en placebo-effecten bewust en systematisch in te zetten zijn als hulpmiddel bij de verbetering van gezondheid. Ellen Langer werd overigens in de jaren zeventig bekend door haar onderzoek waarin oude mensen in een verzorgingstehuis zich beter voelden als ze een plant kregen om voor te zorgen dan wanneer ze een plant kregen die voor hen verzorgd werd – een gevoel van controle over het eigen leven is ook een voorbeeld van een gezonde ‘mindset’.