‘Focus Al-Qaeda laat andere terreur groeien’

Inlichtingendiensten concentreren zich volledig op moslimsterrorisme, zegt terrorismedeskundige Alex Schmid. „Maar ook andere groepen willen aandacht.”

Alex Schmid Foto NRC Handelsblad, Maurice Boyer Alex Schmid Foto NRC H'Blad Maurice Boyer 070212 Boyer, Maurice

De focus op moslimextremisten en de organisatie Al Qaeda is zo eenzijdig en massaal, dat andere grote dreigingen over het hoofd worden gezien, zegt professor Alex Schmid. Mede door de verslapte aandacht van de inlichtingendienst AIVD laten rechts-extremisten de laatste tijd vaker van zich horen.

Alex Schmid, die jarenlang doceerde aan Nederlandse universiteiten, is directeur van het Centre for the Study of Terrorism and Political Violence (CSTPV) aan Andrews University in Groot-Brittannië. Hij was ook lange tijd directeur van het VN-terrorismebureau in Wenen. Schmid heeft zo’n 150 rapporten en andere publicaties op zijn naam staan over het (internationale) terrorisme. Gisteren deed hij eventjes Amsterdam aan voor een voordracht over effectievere aanpak van terreur.

Volgens Schmid hebben de inlichtingendiensten zich na de Koude Oorlog volledig gericht op de nieuwe dreiging van extremistische moslims. Alle observatieteams werden op moslims gezet, zegt Schmid. „De diensten hebben niet de capaciteit om alle groeperingen in de gaten te houden. Dit speelt niet alleen in Nederland.” De massale aandacht, Schmid wil die overigens niet bekritiseren, heeft jaloezie opgewekt bij andere extremisten. „Die willen ook de aandacht van autoriteiten en media. Het betekent erkenning en legitimatie voor hen. Daardoor kunnen zij zich profileren, hun ideologie propageren.”

Op groter schaal heeft de fixatie voor Al Qaeda andere dreigingen en rampen overschaduwd. De Srilankese terreurgroep Tamil Tijgers bijvoorbeeld heeft de oorlogskas onopgemerkt met een miljard Amerikaanse dollars gespekt. „En het Oegandese Verzetsleger van de Heer heeft in de afgelopen tijd meer slachtoffers gemaakt dan Al Qaeda ooit bij elkaar, toch heeft niemand hiervan gehoord.’’

Schmid presenteerde gisteren in Amsterdam ook de resultaten van zijn onderzoek onder negentig terreurexperts uit twintig landen. Volgens deskundigen zijn goede inlichtingen en uitwisseling ervan tussen diensten en landen broodnodig voor een effectieve terrorismebestrijding. Een beetje voor de hand liggende conclusie, beaamt ook Schmid, maar zo vanzelfsprekend is dat toch niet. Schmid: „De uitwisseling van informatie heen en weer is zeker nog niet optimaal. Informatie is kennis en die betekent macht en die wil men niet delen.”

Wordt de terreurdreiging effectief bestreden in Europa?

„Dat is moeilijk te meten. De ‘war on terror’, de harde hand waarmee de VS het terrorisme bestrijden, heeft geen effect gehad, zie Irak. Ook de strafrechtelijke aanpak die Europese landen verkiezen, heeft terroristische aanslagen niet kunnen voorkomen, getuige de acties in Madrid en Londen. Daarentegen zijn er wel dertig voorgenomen aanslagen voorkomen in Europa, dat is veel. Dit is wel het succes van de diensten te noemen. Dat betekent niet dat de inlichtingendiensten optimaal opereren. Ze komen nog steeds goede en betrouwbare menselijke informatiebronnen tekort, infiltranten en informanten uit de moslimgemeenschappen in Europese landen bijvoorbeeld. Het opbouwen van een goed functionerend netwerk aan informanten vergt jaren.”

Veel terreurverdachten worden uiteindelijk heengezonden of vrijgesproken. Duidt dit op te voorbarig optreden door diensten en justitie?

„Voorkomen of berechten, dat is een dilemma voor veel landen. Veel landen treden preventief op om aanslagen te voorkomen. Men hoopt de echte bewijslast achteraf te verzamelen door middel van huiszoekingen en verhoren. Mede omdat de inlichtingendienst ook niet al hun informatie doorspelen naar justitie omdat ze hun bronnen en werkwijze willen beschermen, worden veel strafzaken tegen terreurverdachten verloren. Voorkomen gaat voor succesvol berechten van terroristen. Het is een prioriteit die men stelt.”