Bint, in vier minuten

Jongeren lezen minder en zitten meer achter de computer.

De Stichting Lezen wil hen nu met filmpjes en chatrooms enthousiast maken voor Nederlandse literatuur.

Leraar de Bree uit Bordewijks Bint geeft in de webverfilming les aan allochtonen. De film werd gemaakt door Maaike Krijgsman en Hans Pool.

Een jongen geeft een draai aan zijn rolstoel. Piepend komt die in beweging. „De éénarmige bandiet met zijn bionische ogen. Niets ontgaat hem”, galmt een voice-over in een filmpje op de site leesmij.nu. De jongen grijpt de hand aan de andere kant van de tafel. Het armworstelen begint. Krachtig drukt hij de hand van zijn tegenstander naar beneden, gooit zijn hoofd in zijn nek en barst uit in een bulderende overwinningslach.

Dan wordt het beeld zwart. „Lees mij”, klinkt het lispelend. „Lees mij.”

„Een lokroep”, noemt Martijn Nicolaas Van Stichting Lezen het filmpje. De beelden moeten jongeren verleiden Joe Speedboot van Tommy Wieringa te lezen.

Een paar weken geleden lanceerde de stichting leesmij.nu. De website is bedoeld voor jongeren tussen de 14 en 17 jaar en bevat twaalf korte films, over bijvoorbeeld De donkere kamer van Damokles (W.F. Hermans), Gemis (Manon Uphoff) en De uitvreter (Nescio). Wekelijks komen er films bij. Er zijn recensiefragmenten te vinden, het handschrift van Nescio en de muziek van schrijver Raoul de Jong.

De site moet „aansluiten bij de dagelijkse werkelijkheid van jongeren”. Daarom zijn alle icoontjes te verslepen - „je mag van de inrichting een puinhoop maken” – is er een chatfunctie (binnenkort een sessie met Renate Dorrestein) en kun je er berichten achterlaten.

Voor het project werden verschillende filmregisseurs aangetrokken. Zij waren vrij in hun uitvoering. De film over Het is de liefde die we niet begrijpen (Bart Moeyaert) werd een artistieke animatie. Suzanne Raes, initiatiefnemer van de site: „Dat boek is ook poëtisch en fladderig. Maak je een snelle film, dan voelen jongeren zich bij het lezen bekocht.”

Andere filmmakers plaatsten de oorspronkelijke werken in een nieuw perspectief. Leraar de Bree, hoofdpersonage in Bordewijks Bint (uit 1934), geeft in de verfilming les aan allochtonen. En de verbeelding van Kees de Jongen is een wedstrijd ‘zwembadpas’ (de speciale manier van lopen die Theo Thijssen in het boek beschrijft), met Matthijs van Nieuwkerk, Frits Barend en een bejaarde in bikini.

Eind 2004 ontstond het plan voor de website tijdens een overleg met Stichting Lezen. Raes probeerde destijds de financiering van een documentaire over schrijver Willem Elsschot rond te krijgen. Ze vroeg Stichting Lezen om steun. „Dat geld hebben we niet” en „dat doen we niet”, kreeg ze te horen. „Jongeren gaan niet lezen van een tv-documentaire van een uur”, redeneerde de organisatie.

Enthousiaster werden ze van haar idee voor een site met korte films over boeken. Martijn Nicolaas van Stichting Lezen: „Jongeren zitten vaker achter de computer dan de tv.” Een virtuele ‘literaire hangplek’, dat leek de stichting wel wat.

Hulp van filmproducent Viewpoint Productions en het Letterkundig Museum werd ingeroepen. In de zomer van 2005 volgde een oproep voor een brainstormsessie. Tien jongeren melden zich aan om mee te denken over de invulling van de site. Tamara Vuurmans van Viewpoint Productions herinnert zich hun uitgesproken ideeën. „De site moest gaan over boeken. Geen uittreksels, uiteenzettingen over literaire stromingen en auteurspraatjes. Daar stikt het al van op internet.”

Waarom dan toch nóg een website over literatuur? Omdat bijna iedere lezer in het gat tussen de jeugd- en volwassen literatuur valt, denkt Tamara Vuurmans. De site helpt je de overstap en een keuze te maken. Omdat het aanbod enorm verbreed is, meent Jessica Swinkels van het Letterkundig Museum. Docenten zouden bovendien minder tijd hebben om leerlingen te helpen bij hun boekenkeuze.

Maar ook, zegt documentairemaakster Suzanne Raes, omdat het een nieuwe manier is om te zeggen; „Dit boek, dat moet je lezen.”

Raes, die lezen „helend voor de ziel” vindt, denkt met beeld een brug naar de literatuur te kunnen slaan. „Ontlezing gaat samen met een groei van de verbeeldingskracht”, merkte de documentairemaakster, die regelmatig met jongeren samenwerkt. „Ze zijn ongelooflijk snel met beeld. Binnen een dag zetten jongeren een visuele boodschap in elkaar.”

Maar er zijn meer manieren om tot lezen te bewegen. „Een paar mooie citaten op bussen”, oppert ze. „Je kunt ook liedjes maken over boeken, of een dans. In België zetten ze citaten op straat. Prachtig.”

Het aantal reacties op de site is enkele weken na de lancering nog laag. „Ik vind Stinknegers een superboek”, schrijft ene Cyril. Een andere bezoeker meldt: „Ik vind het boek De aanslag niets”. Erik zegt: „Ik vind De donkere Kamer van Damocles lekker spannend en makkelijk te lezen. Maar ik vond die Hermans wel altijd een vervelend mannetje... „

Bekijk de filmpjes op: www.leesmij.nu