Atlete Lornah Kiplagat gaat onderwijs in

Lornah Kiplagat (32) helpt kansarme meisjes in Kenia. Haar hardloopcentrum in Iten heeft de ze veranderd in een school, waarmee de atlete wil voorkomen dat foute managers jonge loopsters weglokken.

Henk Stouwdam

Medemenselijkheid kent ook duistere kanten, ervoer lange-afstandloopster Lornah Kiplagat. De Europese veldloopkampioene en wereldkampioen 20 kilometer op de weg verandert haar opleidingscentrum voor atletes in haar geboorteland Kenia in een educatief centrum, omdat louche managers Keniaanse loopsters weglokten met de bedoeling er grof geld mee te verdienen. Om de school te bekostigen, heeft de tot Nederlandse genaturaliseerde atlete de Lornah Kiplagat Foundation opgericht.

Met haar loopschool in Iten, een dorp op een hoogte van 2.400 meter in de Riftvallei, wilde Kiplagat kansloze meisjes een hardloopbestaan laten opbouwen. Als in armlastige Keniaanse gezinnen moet worden gekozen voor de studie van kinderen, krijgen jongens de voorkeur. Kiplagat vertelde zondag bij de presentatie van haar stichting dat ze als succesvolle atlete wat wilde doen aan de emancipatie van meisjes die geen kans krijgen om te studeren. Ze bood hen als alternatief een atletenopleiding. De kosten nam ze vanaf de stichting in 1999 geheel voor eigen rekening.

Een neveneffect van Kiplagats nobele bedoelingen was dat een tiental meisjes uit haar centrum werd aangetrokken door ‘managers’ die hen met een paspoort, vliegticket en het vooruitzicht van zeker 6.000 dollar aan prijzengeld hebben verleid. „En op dat moment was er geen houden meer aan”, vertelt Pieter Langerhorst, Kiplagats echtgenoot, trainer en manager. „Nee, ze luisterden dan niet meer en gingen gretig op het aanbod in. De tragiek was dat de meisjes er helemaal niet aan toe waren om in het Westen te lopen. In vrijwel alle gevallen keerden ze al snel gedesillusioneerd terug.”

Langerhorst kent de meeste mannen die zich opwerpen als manager. Hij kan ze evenwel niet tegenhouden; hooguit vragen te stoppen met ronselen. Maar dat is vergeefs. En de internationale atletiekfederatie (IAAF) grijpt niet in, ook al werkt dat type zaakwaarnemer zonder licentie.

Langerhorst: „Ze spiegelen zich aan de succesvolle combinatie die Lornah en ik vormen, maar vergeten dat lang niet alle meisjes in Kenia het talent van Lornah hebben. En al zou dat het geval zijn, dan duurt het nog zes tot zeven jaar om op topniveau te komen. Het is deels ook jaloezie. Maar wat ik me vooral afvraag: hoe komen die mannen aan een visum, de vereiste ziektekostenverzekering en de benodigde brief van de Keniaanse bond? Wat dat laatste betreft, vermoed ik dat iemand bij de bond zich voor zo’n papiertje laat betalen. Ik ga binnenkort naar de Nederlandse ambassade in Nairobi om over deze praktijken te praten, want ik vind dat het niet kan. Het is een vorm van mensenhandel.”

Wat de gevolgen kunnen zijn, ervoer Kiplagat vorig jaar zomer, toen ze door de Keniaanse ambassadeur werd gebeld. Hij vroeg haar naar Den Haag te komen, omdat er een verwarde jongen naar de ambassade was gebracht die alleen haar naam kende. Langerhorst: „Hij was meegenomen door een ‘manager’, die hem in een kamertje had opgesloten. Hij werd geslagen, maar ontsnapte en zwierf dagenlang door Den Haag, waarna hij volledig doordraaide. Toen Lornah op de ambassade kwam, bleek hij een loper uit Iten te zijn met wie ze wel eens trainde. We hebben ons over hem ontfermd en nu gaat het weer goed. Maar zo kan het aflopen met geronselde atleten die (nog) niet goed genoeg zijn voor de top.”

De frustratie van Kiplagat dat atletes worden gelokt en niet het geduld hebben te wachten om hun talenten te verzilveren met een beurs aan een Amerikaanse universiteit, deed haar besluiten het accent in haar centrum van atletiek te verleggen naar educatie. Om de dure opleiding van meisjes te bekostigen, heeft Kiplagat een stichting opgericht. Die wordt vanuit Nederland geleid, door Nederlandse bestuursleden. Het streven van de loopster is jaarlijks vijftig meisjes een middelbare schoolopleiding van vier jaar aan te bieden. Daarvoor is een bedrag nodig van 500 euro per kind per jaar.

Voor de nieuwe school zoekt Kiplagat meisjes uit kansloze gezinnen uit heel Kenia, bij voorkeur uit de armste streken van het land. „Want wij denken dat educatie het antwoord op veel problemen is”, zeg Langerhorst, die met een voorlichtingsprogramma ook een bijdrage hoopt te leveren aan vermindering van het AIDS-probleem. Want Kenia is met naar schatting twee miljoen geïnfecteerde mensen zwaar getroffen door de ziekte. Het begin is er, want voorzitter Cees Pronk van de Lornah Kiplagat Foundation vertelde tijdens de presentatie dat dankzij giften het startkapitaal al 25.000 euro bedraagt.