‘VS gevaar voor de wereldvrede’

Russische president Poetin zette de VS zaterdag op een pijnlijke manier in een hoek.

Betekent dit een terugkeer van de Koude Oorlog?

De Russische president Vladimir Poetin vlak voor zijn geruchtmakende rede in München. Hij beschuldigde de VS van „een bijna ongeremd hypergebruik van geweld”. Foto Reuters Russian president Vladimir Putin awaits the official start of the 43rd Conference on Security Policy at the Bayerischer Hof hotel in Munich, February 10, 2007. REUTERS/Alexandra Beier (GERMANY) REUTERS

Het pijnlijkst was niet de lange reeks verwijten die de Russische president Poetin de Verenigde Staten zaterdag maakte. Het was ook niet de zelfverzekerde toon waarop hij Amerika in de hoek zette als een bedreiging voor de wereldvrede. En het was zelfs niet het feit dat hij zijn aanval op de VS deed op de befaamde veiligheidsconferentie in München – waar sinds de hoogtijdagen van de Koude Oorlog vooral westerse regeringsleiders, ministers van defensie, hoge militairen en veiligheidsexperts jaarlijks informeel met elkaar discussiëren over strategische kwesties en wereldpolitiek.

Het pijnlijkst was dat Poetin – nadat hij de VS meer dan een half uur lang had gehekeld – het op het laatst toch nog even opnam voor president Bush, die het op dit moment zo moeilijk heeft met de vastgelopen oorlog in Irak die zijn geloofwaardigheid in binnen- en buitenland zo zwaar heeft aangetast. „Iedereen kritiseert hem nu voor alles wat hij doet in de wereld”, zei Poetin met een air van grote superioriteit over de impopulaire Amerikaanse president, „maar ik beschouw hem echt als vriend. Het is een fatsoenlijke man.”

Bedremmeld had zijn publiek hem aangehoord. Op de eerste rij zat de nieuwe Amerikaanse minister van Defensie, Robert Gates, ijverig aantekeningen te maken. Hij gaf geen kik, en zei na afloop alleen dat hij Poetins toespraak „interessant” vond en „erg direct”. Een dag later gaf hij er een lichte draai aan: „Eén Koude Oorlog was meer dan genoeg.” En hij riep Rusland op tot samenwerking op veiligheidsgebied.

Maar de Amerikaanse senator Lieberman noemde de rede zaterdag meteen „schandelijk” en „retoriek uit de tijd van de Koude Oorlog”. En zo dachten er meer over. „Sinds het einde van de Koude Oorlog heb ik niet zulke harde taal gehoord”, zei de Duitse commentator Josef Joffe in de wandelgangen.

Poetin had zijn publiek vooraf gewaarschuwd. „Dit is maar een conferentie”, zei hij. „Daarom kan ik zeggen wat ik écht denk – zonder overdreven beleefdheden en diplomatieke holle frasen.’’ En toen stak hij van wal.

Hij beschuldigde de VS van „een bijna ongeremd hypergebruik van geweld in de internationale betrekkingen”. Daardoor zouden andere landen zich gedwongen voelen hun bewapening op te voeren of zelfs naar kernwapens te streven. Hij zei dat supermacht Amerika met zijn eigenmachtige optreden op allerlei terreinen zijn grenzen heeft overschreden. „Dat is heel gevaarlijk. Niemand voelt zich meer veilig, omdat niemand meer bij het internationale recht bescherming kan zoeken.”

De manier waarop de VS conflicten proberen op te lossen leidt niet tot minder, maar juist tot meer slachtoffers. Zonder het woord Irak ook maar één keer te noemen, kon iedereen bedenken waar hij op doelde. Het gebruik van geweld, doceerde Poetin, zou alleen een allerlaatste optie moeten zijn – en dan nog alleen als de Veiligheidsraad van de Verenigde Naties ermee heeft ingestemd.

En Amerikaanse plannen om een antiraketschild te bouwen met bases in Polen en Tsjechië noemde hij onacceptabel. Als zo’n systeem werkt, zei Poetin, dan wordt het nucleaire evenwicht verstoord, want de Russische kernmacht kan dan geneutraliseerd worden.

„Eén partij kan zich dan volledig beschermen, en heeft dus helemaal de vrije hand in de regio en in de wereld.” En daarom móeten de Russen wel een raketsysteem bouwen dat het schild kan omzeilen.

Want sinds het eind van de Koude Oorlog leven we toch al in een „unipolaire wereld”: „een wereld met één politiek machtscentrum, één militair machtscentrum, één centrum van besluitvorming. Dit is de wereld van één heerser, één soeverein. Met democratie heeft het niets te maken.”

En de uitbreiding van de NAVO tot aan de grenzen van Rusland, ten slotte, leidt bijna twintig jaar na de val van De Muur volgens Poetin tot „nieuwe scheidslijnen in Europa”. „Het gaat ten koste van het wederzijdse vertrouwen.”

Het Witte Huis toonde zich in een verklaring „verrast en teleurgesteld”. NAVO-chef Jaap de Hoop Scheffer zei ook dat de woorden van Poetin „teleurstellend” waren, „niet behulpzaam” en ook niet in overeenstemming met de goede betrekkingen van de afgelopen jaren tussen de NAVO en Rusland. Dit jaar vieren we dat ons overlegorgaan, de NAVO-Rusland-raad, vijf jaar bestaat, zei De Hoop Scheffer.

De rede van Poetin kwam duidelijk hard aan bij zijn gehoor. Maar een herleving van de Koude Oorlog? De VS hebben Rusland op het wereldtoneel hard nodig bij het oplossen van allerlei problemen, van Kosovo tot Iran tot Noord-Korea. Dat heeft het zelfvertrouwen van Moskou versterkt. Maar Poetin zei dat hij het met president Bush eens is dat beide landen nooit meer vijanden zullen zijn.

Een voormalige hoge regeringsfunctionaris van een NAVO-land tilt niet zo zwaar aan de woorden van Poetin. „Die bravoure is een combinatie van aan de ene kant onzekerheid en de drang om politiek serieus genomen te worden nu het economisch eindelijk goed gaat. En aan de andere kant is het een cynische manier om de problemen van de VS uit te buiten. Maar ik geloof niet dat het echt wat te betekenen heeft.”

Rede Poetin in het Engels via www.nrc.nl/weblog/wereld en commentaar op pagina 19