Stop infantilisering onderwijs

Onderwijsvernieuwingen als het nieuwe leren en de tweede fase zijn geen toevallige uitvindingen.

Fundamentele denkfouten liggen eraan ten grondslag.

De gevolgen van onderwijsvernieuwingen als het studiehuis, de tweede fase en het nieuwe leren voor scholieren en studenten zijn bekend: er wordt minder klassikaal gedoceerd, structuur ontbreekt en het kennisniveau daalt. Deze ontwikkeling tekent zich af van mbo tot de universiteit.

Bovengenoemde hervormingsprojecten zijn geen toevallige uitvindingen van onbekwame onderwijsministers, maar maken deel uit van een grotere beweging die nog steeds in opmars is. De positie van Nederland als kennisland komt hierdoor onder druk te staan. Van groot belang is dat het mogelijk aanstaande parlementair onderzoek niet uitsluitend de specifieke onderwijsprojecten vonnist, maar de fundamentele denkfouten blootlegt die hieraan ten grondslag liggen. Slechts het verwijderen van didactische gedrochten als het nieuwe leren biedt geen structurele oplossing. De volgende aansporingen verdienen bijzondere aandacht.

1Verbreed het hbo, versmal en verbeter de universiteit. Een belangrijke aanname waar de recente onderwijsvernieuwingen op steunen, is de veronderstelde noodzaak van nivellering. Door kennis te verruilen voor ‘vaardigheden’, werden de intellectuele barrières van de hoogste onderwijsvormen geslecht. De poorten naar het vwo en de universiteit openden zich zo voor een breed publiek. Toegegeven, Nederland heeft behoefte aan een ruim reservoir van hoogopgeleiden. Maar de nivellering werkt averechts. De universiteiten worden uitgehold door de eenzijdige aandacht voor groepscommunicatie en powerpointvaardigheden. Vooral de geesteswetenschappen zijn onderhevig aan bureaucratisering en inhoudelijke verschraling. Topstudenten zoeken hun toevlucht tot Engelse en Amerikaanse universiteiten.

2Beperk de invloed van onderwijsdeskundigen. Deze beroepsgroep bestaat bij de gratie van hervormingen. Hierdoor worden met de regelmaat van de klok voorstellen gedaan die stoelen op absurde theoretiseringen van didactische processen. Inmiddels heeft zich een klimaat ontwikkeld op scholen en aan sommige faculteiten waar evaluatie van het leerproces de vakinhoud in belang al ruim hebben overtroffen. Deze deskundigen zouden met grote terughoudendheid moeten worden ingeschakeld en dan uitsluitend wanneer hier een duidelijke aanleiding toe is.

3Moderne media moeten geen doel op zich worden. Docenten en beleidsmakers zijn bevangen door de angst om de laatste trein naar de modernisering te missen. Die vrees is te herleiden tot een misverstand tussen de generaties. In de veronderstelling dat alles razendsnel verandert, worden in allerijl de meest onbezonnen lesmethoden met multimediale vaardigheden gecreëerd. Leerlingen, die juist gebaat zijn bij de overdracht van kunde en kennis van de vorige generatie, moeten niet het slachtoffer worden van die onbeholpen verjongingsdrift. De leraar die klassikaal doceert, heeft meer begrepen van de moderne noden dan zijn collega die de studenten in een groep of op internet het zelf laat uitzoeken. Voor de duidelijkheid: dit komt ook op universiteiten voor. De oplossing is een ontmythologisering van de beamer, de computer en het internet.

4De beleving van de student mag niet het uitgangspunt zijn bij de vormgeving van het onderwijs. Dat is namelijk niet de taak van de student, maar die van de ervaren docent. Diverse knievallen voor de beruchte ‘belevingswereld’ hebben de kwaliteit van het onderwijs erg veel schade berokkend.

De oplossing voor de diverse problemen ligt niet ver weg; soms zijn ze zelfs een faculteit verderop te vinden. Ik studeer Rechten en Italiaans aan de Universiteit van Amsterdam. Waar de opleiding Italiaans steeds meer ten prooi valt aan de projecten, deeltoetsen, presentatievaardigheden en een bureaucratische aanwezigheidsplicht, heeft de juridische faculteit zich kranig weten te weren tegen de infantilisering. Het parlementaire onderzoek, als het er komt, zal uitwijzen dat de kunst van beter onderwijs de kunst is van de beperking.

Lodewijk Pessers (1984) studeert Rechten en Italiaans aan de Universiteit van Amsterdam.

Lodewijk Pessers schreef als eindexamenleerling gymnasium ook een kritisch stuk in NRC Handelsblad over onderwijs. Kijk op nrc.nl/opinie

    • Lodewijk Pessers