...schrijnend

Onze tweede ambassadeur voor Hermans is de geoloog Salomon Kroonenberg, hoogleraar in Delft en auteur van het geruchtmakende boek De menselijke maat, over klimaatverandering door de millennia heen. Hij neemt de lofrede op de geologische reisroman ‘Nooit meer slapen’ zelf voor zijn rekening.

Door Salomon Kroonenberg

Ik ben allesbehalve een onbevooroordeeld ambassadeur van W.F. Hermans’ Nooit meer slapen, maar welke ambassadeur van wat dan ook is dat wel? W.F. Hermans studeerde hetzelfde vak aan dezelfde universiteit als ik, bij dezelfde gladgeschoren professor Jan Pieter Bakker die in het boek model stond voor professor Sibbelee. Daar houdt de overeenkomst overigens op, voordat u mij gaat betichten van pronken met geleende veren. Want, hoezeer ik ook schokjes van herkenning krijg bij de jeuk, de muggen, het stinkend ondergoed en de valpartijen over gladde ronde stenen in snelstromende rivieren, mijn verbondenheid met juist dit boek van Hermans ligt elders.

Het verhaal is overbekend. De pas afgestudeerde Alfred Issendorf moet in opdracht van Sibbelee voor zijn proefschrift in Lapland zoeken naar sporen van meteorietinslagen. Maar hij wordt speelbal in een oude vete tussen Sibbelee en zijn Noorse collega. Al strompelend door de toendra droomt hij van roem en succes, en van het professoraat dat zijn vader pas kreeg zeven dagen nadat hij bij een biologische expeditie was omgekomen. Het verschrikkelijkste zou zijn als hij met lege handen thuis zou komen. Zijn drie Noorse metgezellen verzamelen steenmonsters, maken notities en veldschetsen, maar Alfred wil niet beschrijven, hij wil ontdekken. Voor de Noren is Alfred een blok aan het been. Twee nemen een andere route, de derde verongelukt, en pas als Alfred alleen is in het verlaten landschap, zonder kompas, zonder eten, zonder enig wetenschappelijk resultaat, beseft hij dat de mens weerloos, machteloos en vervangbaar is als een atoom.

Op pad naar de bewoonde wereld hoort hij een enorme klap, maar pas in het vliegtuig hoort hij dat er in het gebied dat hij zojuist heeft verlaten een meteoriet is ingeslagen. Van zijn moeder krijgt hij bij terugkeer het cadeau dat zijn vader vlak voor zijn dood voor hem gekocht had: een meteoriet – in tweeën gezaagd, als manchetknopen. Ik ken geen boek waarin de nietigheid van de mens en de zinloosheid van het bestaan zo schrijnend zijn weergegeven als Nooit meer slapen.

Stem voor Willem Frederik Hermans op www.hetbesteboek.nl