In veel films is grijs het nieuwe zwart-wit

Op het filmfestival van Berlijn draaien de ‘goede’ films in de competitie. Maar het zijn dit jaar vooral goedbedoelde films. Een gedurfdere aanpak zie je op het Internationales Forum des Jungen Films.

Films waar niemand iets op tegen kan hebben – ze zijn er dit jaar volop in Berlijn. Over goede Duitsers (Steven Soderbergh, The Good German ), over goede herders (al iets cynischer bedoeld in Robert De Niro’s The Good Shepherd), of over goede Zuid-Afrikanen, zoals in de laatste ‘grote’ titel die afgelopen weekend in première ging: Goodbye Bafana van Bille August. Joseph Fiennes speelt daarin de gevangenenbewaarder van Nelson Mandela, die langzamerhand sympathie krijgt voor de zwarte zaak.

Het is tekenend dat het op dit moment in de filmgeschiedenis belangrijk wordt gevonden om de wereldgeschiedenis niet langer in zwarte inkt, maar in grijstinten te beschrijven. Maar soms is dat grijs net zo veilig als het in hokjes goed en kwaad onderverdelen. Je kunt je er geen buil aan vallen om te beweren dat er ook goede Duitsers en goede Zuid-Afrikaanse blanken waren. Grijs is het nieuwe zwart-wit.

Maar film moet verwarren. Ook over wat we al denken te weten. Verheugend was het daarom om A Walk into the Sea: Danny Williams and the Warhol Factory te zien in het aan het Filmfestival Berlijn gelieerde, maar onafhankelijke Internationales Forum des Jungen Films, een soort uitgebreide en gedurfdere variant op de Rotterdamse Tiger Competitie. Daar draaien de films die geselecteerd zijn omdat het Forum grenzen wil opzoeken. Zijn de films knullig of briljant, documentair of fictie, persoonlijk of politiek, mooi of gruwelijk? In het Forum gaat woensdag ook Wolfsbergen, de nieuwe film van de Nederlandse cineaste Nanouk Leopold in première.

A Walk into the Sea, de debuutfilm van Esther B. Robinson (1969) over haar verdwenen oom, filmmaker, lichtontwerper (van de Velvet Underground-shows), minnaar van Andy Warhol, maar ook gewoon familielid, presenteert weinig zekerheden als het om geschiedenis en het menselijk geheugen gaat. Andy Warhol, die man met de pruik en de zonnebril, parasitair genie, creatieve pop art lavapoel van de Campbell’s soepblikken en de 15 minutes of fame – wat zou je aan zo’n cultureel icoon nog kunnen afbreken of toevoegen?

Alle artefacten van de Warhol-entourage komen aan het woord. Oude mannen en vrouwen zijn het, verdwaald in de amfetamine-flashback van hun leven. Niet wat ze niet meer wíllen weten over Danny Williams is pijnlijk, maar dat ze het niet meer kúnnen weten, omdat ze toen ook al niet hebben opgelet.

Brigid Berlin: „Ik herinner me niets over hem, maar ik herinner me precies hoe hij eruit zag.” Dat is pas echt de tragiek van de geschiedenis.