Schieten op jezelf

Peaceoholics boeken succes in de strijd tegen het geweld in de zwarte wijken.

Acteur Anwan Glover (li) en Ronald Moten van Peaceoholics Foto Margriet Oostveen Oostveen, Margriet

Voor Spingarn Senior High School staan dagelijks vier politieauto’s. Alle metalen toegangsdeuren zijn op één na dicht. Daarachter, in de schoolhal, lopen agenten en staan detectiepoortjes en een röntgenapparaat voor je tas.

Spingarn torent op een heuvel aan Benning Road, de weg naar het ellendigste deel van Zuidoost-Washington, waar metalen platen over kuilen liggen omdat niemand het asfalt komt repareren. Spingarn kijkt uit over de Anacostia.

Door Washington stromen twee grote rivieren: de majestueuze Potomac en de Anacostia. Langs de Potomac staan de grootse monumenten. Daar kunnen wij roeien, of wandelen en ijsjes eten. De Anacostia is de Styx in de stad. Aan de overzijde begint het beruchtste deel van Southeast, in de betekenis van ‘zwart’ en ‘moorddadig’.

Niet eerder kon ik zo goed vaststellen hoe uitgestrekt dit deel van Zuidoost eigenlijk is als nu, op weg naar Spingarn Senior High. Southeast is op de plattegrond van Washington vergelijkbaar met vroeger Afrika op de wereldkaart: kleiner dan het in werkelijkheid blijkt te zijn.

Ik heb Walker Johnson in de auto om me de weg te wijzen. In Washington is hij bekend als de zanger van gogo-band Uncalled 4 Experience. Iedere zondag spelen ze in Club 5, één van de beste clubs van de stad. Zoals meer mannen en vrouwen met gezag onder de zwarte jeugd zet Walker Johnson zich in voor Peaceoholics, een grassroots-organisatie met een vuil kantoortje tussen Malxolm X Avenue en Martin Luther King jr. Ave. We zijn er net weggereden.

De mensen van Peaceoholics zijn hier rijzende sterren. Geen crisis kan zich voordoen op een school, geen bendeoorlog breekt uit, geen kind wordt doodgeschoten of Peaceoholics wordt door gezagsdragers opgetrommeld. Ze bereiken wat de politie niet lukt: dat jongeren niet meer schieten, maar praten. Dat ze een wapenstilstand sluiten.

„Voor zolang het duurt, dan”, had oprichter Ronald Moten in het kantoortje gezegd. Hij zat ooit zelf vierenhalf jaar in de gevangenis. Hij weet precies wat het is een pistool te dragen en te willen schieten, gewoon meteen, omdat iemand je kwaad maakt. Ik stelde hem de vraag die hier vaak in mijn hoofd kriebelt: waarom nemen zwarte Washingtonians elkaar te grazen? Waarom wreken ze zich zo zelden op de blanken, die hier zo ostentatief het geld en de kansen en de toekomst in handen hebben?

„Als je niet van jezelf houdt”, zei Ronald Moten, „dan schiet je sneller iemand neer die er net zo uitziet als jij.” Daarmee was volgens hem alles uitgelegd.

Ja, Peaceoholics heeft het geweld op een aantal plaatsen doen ophouden. Maar het bestrijden van onnozelheid en apathie zien ze als hun voornaamste taak. Het woord ignorance valt vaak. „Het ergste is”, zegt Walker Johnson in de auto, „dat steeds minder jongeren nog beseffen dat een beter leven mogelijk is. Wie zou het ze moeten vertellen? We hebben hier een epidemie van verdwenen vaders en van grootmoeders van 35. Ouders weten net zo weinig als hun kinderen. En het onderwijs? Daar komen we geen stap mee verder.”

De openbare scholen van Washington zijn de slechtste van Amerika. Peaceoholics moet vandaag op Spingarn Senior High verhitte koppen kalmeren. Ook hier dreigen jongens elkaar overhoop te schieten.

Anwan Glover is op Spingarn de troef van Peaceoholics. Hij acteert in de bejubelde televisieserie The Wire. Die gaat over het leven in Amerikaanse steden, en vooral over de levens die daar bijna niets meer waard zijn. De leerlingen van Spingarn High voelen zich er zichtbaar door aangesproken. Rijen jongens en meisjes willen zich even voor een hug nestelen in de armen van boomlange, vaderlijke Anwan.

Op Spingarn Senior High lijkt alles kapot. En het is overal zo donker – worden lampen ook al niet meer vervangen? Zeshonderd scholieren, niet één witte, delen hier één wc die nog werkt. Als dieren, kun je alleen maar denken. Als dieren.

Alleen de leerlingen worden kennelijk geacht in zoveel misère vol te houden. Op een bord boven de enige uitgang staat:

NEVER

NEVER

NEVER

QUIT.

Anwan Glover spreekt een volle aula toe. Gebruik woede om verder te komen, zegt hij. Peaceoholics komt voortaan iedere week terug om te luisteren. „Express yourself! Speak up!”

Heel lang blijft het stil. Dan springt een razend meisje uit haar stoel. Zij houdt het niet meer. „We hebben hier goddomme geen bibliotheek!”, gilt ze. „Geen bi-bli-o-theek! Heb je ooit gehoord van een school zonder bibliotheek!?”

De kurk ging van de fles. De zaal werd een kolkende, brullende zee.

„A LIBRARY!”

„WE NEED A FUCKIN’ LIBRARY!”

Op dat moment begon de missie van Peaceoholics te slagen.