Puberbrein (2)

Goed dat Jelle Jolles erop wijst dat het Studiehuis goede aspecten kent. Mijn eigen 25-jarige ervaring als leraar natuurkunde in een studiehuisachtige organisatie van het onderwijs en later als onderzoeker van dergelijke situaties, heeft mij geleerd dat er twee zaken van primair belang zijn. Ten eerste wat wij in onze praktijk noemden: de `balans tussen kader en keuze`. Enerzijds wordt de leerling veel keuzemogelijkheid geboden wat betreft werkaanpak en zo mogelijk de leerstofinhoud, anderzijds ondervindt de leerling ook steun door vaste kaders, zoals strakke regels omtrent de werkdiscipline op school, vakinhoudelijke programma`s en gedetailleerde, aan de leerling bekende toetsingsnormen.

Ten tweede dient de leraar een actieve rol in de klas te spelen. Dus niet hulp bieden op afroep, maar zelf initiatieven nemen tot samen denken, samen praten en samen werken. In mijn onderzoekverslag Leerling en leraar in samenspraak (Garant, 2003) kom ik tot de conclusie dat de leraar niet in de eerste plaats een instructeur moet zijn maar een `meewerkend bewustzijn`. In de leerdialogen is de leraar een slijpsteen voor de geest van de leerling; een bron van kennis. Leraren staan tijdens de samenwerking model voor de wijze waarop in het betreffende vak wordt gewerkt en geredeneerd. Tevens blijkt dat de zogenaamde coregulatie van waarde is: de omstandigheid dat niet alleen de leraar maar ook de leerling het verloop van het gesprek stuurt. Een dergelijk onderwijsmodel, waarin leerlingen individueel of in groepjes zelfstandig bezig zijn, doet eerder denken aan een werkplaats waarin meester en knecht samenwerken dan aan een voordracht voor een luisterende groep leerlingen.

In Nederland bestaan een aantal scholen - bijvoorbeeld montessorischolen - die reeds meer dan een halve eeuw met succes een op deze wijze ingevuld studiehuis kennen. Zij hebben zich bij de inrichting van het onderwijs gebaseerd op zorgvuldige observatie van leerlinggedrag en zich georiënteerd op resultaten van onderwijskundig en leerpsychologisch onderzoek.