Woord en waanzin

J.M.A. Biesheuvel: Zeeverhalen. Inclusief cd waarop Biesheuvel zijn nieuwste verhalen leest. Luisterduur ± 50 minuten. Van Oorschot, 235 blz. € 18,50

‘Ik ben namelijk lange tijd van mijn leven krankzinnig geweest en misschien ben ik het nu nog wel’. Met deze woorden introduceert Maarten Biesheuvel een van de verhalen op de cd die bijgevoegd is in de uitgebreide heruitgave van Zeeverhalen. Wie Biesheuvel hoort voorlezen, zal graag geneigd zijn dit te beamen (en het ‘misschien’ als overbodige nuancering te beschouwen), maar Biesheuvels waanzin valt ook hier duidelijk in de categorie van aangename gestoordheid.

Wie het luisterboek ziet als een vinding die vooral literair-historisch van belang moet zijn, wordt met deze voordrachten op zijn wenken bediend. De luisteraar krijgt de indruk dat er nergens geknipt is, de cd maakt een aangenaam ongepolijste indruk, er zijn veel ‘ehhh’s’ blijven staan en de verhalen worden verbonden met zinnetjes als ‘nu heb ik nog een verhaaltje, eeehm, even kijken…’ En Biesheuvel doet ook onmiddellijk aan tekstverklaring. Zo legt hij de herkomst uit van het verhaal ‘Hoeveel heeft iemand eigenlijk nodig’ – over een man die sterft aan wrok omdat hij een houten paleis niet kan betalen. Dat gaat als volgt: ‘Dit heb ik niet zomaar geschreven, het is naar Lev Tolstoj’. Volgt een samenvatting van het verhaal van Tolstoj die langer duurt dan de vertelling van Biesheuvel zelf. Niet alles wordt voorzien van zoveel commentaar, maar wel wordt elk fragment ingeleid met de mededeling: ‘het volgende verhaal heet’.

Veel gezelligheid kortom, maar die maakt wel duidelijk dat de nieuwe verhalen in voorgelezen versie beter zijn dan op papier. Het zijn vaak aanzetjes, schetsen waarbij je de indruk krijgt dat Biesheuvel opgelucht was wanneer hij er een punt achter kon zetten. De gejaagdheid en het chaotische karakter komen beter tot hun recht wanneer ze met nauw verholen krankzinnigheid worden voorgelezen .

Het zal wel niet zo zijn dat de jury van de P.C. Hooftprijs een moderne blik heeft willen tonen door de prijs toe te kennen aan een auteur wiens voordracht op cd de recente verhalen sterker maakt. Dat zal om wat bundels uit de jaren zeventig en tachtig zijn geweest. Dat de toekenning als een verrassing kwam, mag blijken uit het feit dat Biesheuvels werk op het moment van de bekendmaking nauwelijks te verkrijgen was. Met deze uitgave heeft Van Oorschot in ieder geval in dat hiaat voorzien. Voor de Biesheuvel-liefhebber is de cd van grote waarde. Voor overige literatuurliefhebbers is het raadzaam om de cd niet te vaak af te luisteren, want het geratel van Biesheuvel kán op den duur vermoeiend worden.