‘Niet meer klagen en vragen’

De kunstwereld wil af van het imago een ondoordringbaar bolwerk te zijn dat alleen zijn hand ophoudt. Daartoe worden de rijen gesloten in de Cultuurformatie, dat een serieuze gesprekspartner voor de politiek wil zijn.

Vorige maand zei minister Van der Hoeven (Cultuur) in een speech: „Als we nou eens met elkaar de uitdaging aangaan dat iedere Nederlander (in de brede zin van het woord) als kind of als jongere ten minste één kunstdiscipline leert beheersen. Actief.” Die gedachte is letterlijk terug te vinden in het manifest van de Cultuurformatie dat woensdag werd gepresenteerd.

Het is een illustratie van de nieuwe verhouding tussen kunst en politiek die de Cultuurformatie tot stand poogt te brengen. De kunstsector wil niet alleen zijn hand ophouden, maar ook meedenken en meepraten. Het manifest was woensdag onderwerp van gesprek op een ontmoeting tussen kunst, politiek en maatschappij. „Een bijeenkomst zonder precedent”, volgens Bert Holvast, woordvoerder van de Cultuurformatie. „Voor het eerst kwamen Kamerleden en vertegenwoordigers van de kunstwereld bijeen om ongedwongen en inhoudelijk te praten.”

FNV-voorzitter Agnes Jongerius: „Ik vond het heel inspirerend. In november werd al geconstateerd: er is te weinig eenheid. Als je dan ziet dat ze in zo korte tijd zoveel geledingen uit de kunstsector hebben kunnen samenbrengen, dan vind ik dat fantastisch. Het idee was heel goed: wat kan de kunstsector de politiek en de samenleving aanbieden?”

De bijeenkomst markeert de professionalisering van de kunstlobby. De kunstwereld is hopeloos verdeeld, klagen politici en ambtenaren doorgaans. Politici wijzen graag naar de sportwereld, die beschikt over goed georganiseerde vertegenwoordiging en een krachtdadige lobby. Nu wordt voor het eerst geld en tijd geïnvesteerd om een ‘verbindingsman’, Holvast, namens de kunstwereld, te laten opereren. Volgens Holvast kan de Cultuurformatie, een coalitie van kunstenaarsverengingen en culturele instellingen, rekenen op brede steun.

In januari zaten al zo’n 35 kunstinstellingen in De Waag om de tafel om gezamenlijk een strategie te bedenken. „Dat was niet eerder gebeurd”, zegt Bertien Minco van de Kunstfactor, het sectorinstituut voor amateurkunst. „De tijd is rijp voor een mentaliteitsverandering. Men voelt de noodzaak om gezamenlijk op te trekken. Het besef dringt door dat het niet helpt als elk theatergroepje zelf politici gaat bellen.” Zelf voerde ze al een succesvolle lobby. „Wij zijn in de zomer begonnen en amateurkunst wordt nu in het regeerakkoord genoemd.”

De professionalisering kon worden ingezet omdat de sector het beu was om als marginaal te worden weggezet, zegt Holvast. „Nog in januari zei Van der Hoeven: was de kunstsector maar een aanspreekbare en professioneel georganiseerde sector.” De aangekondigde bezuiniging van 50 miljoen naast een budgetverhoging van 100 miljoen is volgens Holvast een nagalm van oude vijandbeelden. „Een klein gifbekertje, ontstaan uit Limburgse rancune tegen de Randstad en het gesloten kunstbolwerk.”

Zulke verhoudingen moeten veranderen door vaker in debat te gaan. De aanwezigen woensdag waren alvast enthousiast. Er werd niet over geld gesproken. Holvast: „Niet meer klagen en vragen. Zoals Martijn Sanders zei: ‘De roep om een éénprocentsregeling [waarbij 1 procent van het rijksbudget naar cultuur gaat, red.] is symboolpolitiek. We willen praten over inhoud’.”

Voor Henk Scholten, directeur van het Theater Instituut, heeft de Cultuurformatie vooralsnog een „informele status”. „Als we erin slagen er een platform van te maken waar kunst en politiek elkaar ontmoeten, dan zal het daar vanzelf zijn gezag aan ontlenen.”

Het manifest stelt nadrukkelijk dat kunst autonoom is. Maar de politiek kan wel profiteren van wat kunst allemaal vermag, is de gedachte. D66-Kamerlid Boris van der Ham, ook woensdag aanwezig, is positief over het initiatief, maar waarschuwt er ook voor dat de kunst niet te veel „de kleur van de politiek moet aannemen”. „En ik blijf ook graag de opvattingen van kleine groepjes horen. Spreken met één mond kan ook een eenzijdig geluid opleveren.”