Marcella en Isabella mogen samenwonen

De Italiaanse regering is het eens over een samenlevingscontract voor ongehuwden, homo en hetero. Het felle kerkelijke verzet hiertegen stuit op kritiek. „Het Vaticaan gedraagt zich in het geheel niet als een minderheid.”

Kardinaal Camillo Ruini, hoofd van de Italiaanse bisschoppen. Foto AP The head of the Italian Bishops' Conference Cardinal Camillo Ruini gestures during the CEI (Italian Episcopal Council) meeting in Rome, Monday, Jan. 22, 2007. Ruini lashed out at proposals to give rights to same-sex couples in Italy and panned euthanasia in a politicized address that sparked an immediate dustup among politicians on all sides. (AP Phoot/Gregorio Borgia) Associated Press

Marcella Menna bouwt buiten Rome met haar partner Isabella aan haar droom: een landhuisje op anderhalve hectare grond waar ze wil gaan samenwonen en groente en fruit wil gaan verbouwen. De weg naar dit ideaal is voor twee lesbische partners, maar ook voor ongetrouwde hetero’s, allesbehalve recht in Italië.

Ze mogen geen gezamenlijke hypotheek afsluiten, waardoor ze twee keer voor de notaris moeten betalen. Als een van beiden mocht overlijden, kan de ander niet automatisch erven. En de waterput die Marcella en Isabella willen slaan, werd aanvankelijk afgewezen door de regio.

Marcella: „Voor het eerst in mijn leven voelde ik me gediscrimineerd. Omdat ik samenwoon met een vrouw en ik niet het hoofd van het gezin ben, had ik geen recht op die put en op dat water.” Toen ze haar beklag deed bij een afdelingschef van de regio, kwam het toch nog goed. „Niet, omdat ik in mijn recht stond, maar omdat die man open van geest was.”

Nu ziet het er hoopvoller voor Marcella. Na een maandenlange en keiharde interne strijd tussen katholieke ministers en voorvechters van homorechten is de regering-Prodi het gisteren eens geworden over de invoering van een samenlevingscontract voor homoseksuelen en hetero’s. Als het parlement er de komende maanden mee instemt, zullen de meer dan vier miljoen samenwonende homo’s en hetero’s een aantal rechten verwerven die veel andere Europeanen al lang als vanzelfsprekendheden beschouwen: erfrecht, overdracht van pensioen en huurcontracten, het bijstaan, verzorgen en vertegenwoordigen van een partner bij ziekenhuisopname.

Het akkoord over het wetsvoorstel wordt beschouwd als een grote nederlaag voor het Vaticaan. De kerk heeft de afgelopen jaren alles in de strijd geworpen om het samenlevingscontract, het ‘namaakhuwelijk’, te bestrijden en zeker ontoegankelijk te houden voor homoseksuelen.

„Non Possumus” (We kunnen niet), luidde eerder deze week nog het hoofdredactioneel commentaar van de krant van de Italiaanse bisschoppen Avvenire op de plannen van het kabinet. l’Osservatore Romano, de krant van het Vaticaan, schreef dat het voorstel is „bedoeld om een alternatief te creëren voor de familie en om de waarde van het huwelijk uit te hollen”. Het huwelijk en de familie die, zoals de paus deze week nog zei, „als enige de toekomst van de gehele mensheid kunnen verzekeren, omdat alleen in het huwelijk kinderen kunnen worden opgevoed”.

Het Vaticaan spoorde katholieke politici aan zich tegen deze wet te verzetten. Dat hebben ze ook gedaan, maar uiteindelijk heeft de drang van de regering om te overleven het gewonnen van de druk vanuit de Sint Pieter.

De kerk hoopt nu dat de wet in de Senaat zal worden afgezwakt, waar de regeringscoalitie maar een zetel meerderheid heeft. Volgens Paola Binetti, een van de Vaticaangetrouwen binnen Prodi’s coalitie, heeft hun verzet en het „Non Possumus” van de kerk al bijgedragen aan het „verzachten” van het wetsvoorstel. Zo mag een samenwonend paar zich niet als stel inschrijven, maar moeten de partners zich individueel als samenwonend laten registreren. Een nuanceverschil, maar onontbeerlijk om tot een akkoord te komen, omdat het zo minder lijkt op een burgerlijk huwelijk. Daarnaast is besloten dat het erfrecht en het recht op pensioenoverdracht pas na negen jaar ingaan.

Franco Grillini, parlementslid en erevoorzitter van de grootste homovereniging Arcigay, zegt blij te zijn met deze eerste stap in de goede richting. Uiteindelijk wenst Grillini een homohuwelijk, maar dat „zal nog jaren duren in Italië”.

De kerk is nog sterk en zal doorstrijden. Grillini: „Inmiddels gaat nog maar 5 procent van de Italianen naar de kerk. Maar het Vaticaan gedraagt zich in het geheel niet als een minderheid.”

Op de vraag, die in veel kranten is gesteld, of links en katholiek nog samen gaan, nu de kerk zo veel druk uitoefent op katholieke politici, antwoordt Binetti ronduit ja. „Ik ben niet door kardinaal Ruini, de baas van de bisschoppen, op het matje geroepen om de wet te bespreken.”

Grillini zegt echter niet te begrijpen wat politici als Binetti in de linkse coalitie doen. „Je mag niet een minderheidscultuur opleggen aan een meerderheid. De kerk kost Italië momenteel veel te veel. Niet alleen in termen van vrijheid, maar ook financieel. De Italiaanse belastingbetaler is jaarlijks drie miljard euro kwijt aan het Vaticaan.”

Marcella denkt er net zo over. Volgens haar is sprake van een breuk tussen de katholieke basis en de top. „Homoseksualiteit is al lang geaccepteerd door de Italiaanse katholieken. De houding is er een van: doe waar je zin in hebt, maar zorg dat wij het niet weten.” Ze voegt toe: „Ik heb veel homoseksuele vrienden. En daaronder is ook een aantal homoseksuele priesters.”

Premier Romano Prodi is direct na het akkoord met zijn vrouw in de kathedraal Sint Jan van Lateranen ter communie gegaan.