Laad, leg aan, schiet

Eva Maria Staal: Probeer het mortuarium. Nieuw Amsterdam, 192 blz. € 15,95 Asselman, Patrick

Eva Maria Staal: Probeer het mortuarium. Nieuw Amsterdam, 192 blz. € 15,95

Is het een Vatersuche, een ontwikkelingsroman, een platonisch liefdesverhaal, een thriller of een schelmenroman? Lastig, terwijl het verhaal zo eenvoudig is na te vertellen: een jonge vrouw werkt enkele jaren wereldwijd als assistente van een illegale wapenhandelaar. In een later leven als werkende moeder overdenkt ze haar band met die cynische man in die fascinerende amorele periode.

Ze vertelt het onderkoeld. De overwegingen waren zakelijk. De spanning voor zakelijke onderhandelingen lijkt achteraf groter dan de weggerationaliseerde schade die al die wapens zouden aanrichten. Maar wat een leven! Eva Maria Staal leefde als James Bond, maar dan aan de andere kant van de wet en de grens die de seksen scheidt. En verder met alles erop en eraan.

Zo lijkt het althans. En dat komt vooral doordat de hoofdpersoon van deze ik-roman dezelfde naam draagt als de auteur. Net als Gerard Reve en Herman Brusselmans dringt Staal ons zo de conclusie op dat het 100 procent realiteit is. Maar dat is het niet. Want waarom zou je jezelf met naam en toenaam in dit mijnenveld van belangen en moraliteit wagen? En waarom zou je via een roman activiteiten opbiechten die buiten de romanwerkelijkheid strafbaar zijn? Nee, dat pseudoniem is een trefzeker wapen uit het literaire arsenaal.

Staals stijl is eenvoudig. Geen omslachtige literatureluur, maar geheel overeenkomstig de thematiek van het boek doeltreffend: korte zinnen, hamerend proza. Typeringen groeien nooit uit tot volzinnen. Het is aanleggen, schieten, herladen, weer aanleggen en weer schieten, 192 pagina’s lang, en vaak in de roos.

Het meest intrigerend is dat die stijl vooral werkt in de van geweld, alcohol, bloed en drugs vergeven verleden-hoofdstukken (Islamabad, Grozny, Karachi etc.). Die hoofdstukken worden echter afgewisseld met het brave hedendaagse moederbestaan dat Staal in Utrecht leidt. Daarin vormen de aanschaf en teloorgang van een kruimeldief een ietwat humoristische spiegel van de wapenhandel in eerdere jaren. Maar deze vermoedelijk meest waarheidsgetrouwe hoofdstukken zijn de minst ontroerende. Staals fictie is spannender.

In een tv-interview zei Staal zelf het boek te zien als een ideeënroman over de vraag of wapens en wapenhandel in principe goed of slecht zijn. Dat is te hoog gegrepen. Een thriller, wat je gezien de thematiek zou verwachten, is dit boek al evenmin. Alle andere genoemde genres tipt Staal behendig aan in deze qua psychologie grofmazige roman. Laat haar maar volwaardige fictie gaan schrijven, want bij vlagen boeit ze haar lezers en dat is al genoeg.