‘Het werkelijke Marokko ontmaskeren’

Mensenrechtenactivist Ali Salem Tamek reist de wereld af om Marokkaanse schendingen van de mensenrechten in de bezette Westelijke Sahara aan de kaak te stellen.

Marokko laat zich alleen dwingen, zegt de Saharaanse mensenrechtenactivist Ali Salem Tamek. Daarom reist hij stad en land af om bij regeringen en lobby-organisaties aandacht te vestigen op de schendingen van de mensenrechten door de Marokkaanse autoriteiten in de bezette Westelijke Sahara en te hameren op het – door de Verenigde Naties erkende – zelfbeschikkingsrecht van het Saharaanse volk. „Het werkelijke gezicht van Marokko ontmaskeren”, noemt hij dat. In Zuid-Afrika is hij op zijn huidige rondreis geweest, in Duitsland, Ierland en België; deze week is hij in Nederland en zijn volgende stop is Groot-Brittannië.

Marokko annexeerde de Westelijke Sahara eind 1975 (aanvankelijk samen met Mauretanië) na het vertrek van Spanje uit zijn kolonie. De daaropvolgende oorlog tegen het Saharaanse onafhankelijkheidsfront Polisario eindigde in 1991 in een staakt-het-vuren. De VN proberen sindsdien vergeefs een referendum te organiseren waarin de Saharanen zich kunnen uitspreken over een Marokkaanse toekomst dan wel onafhankelijkheid. Probleem is dat geen van beide partijen de kiezerslijsten van de ander accepteert. Afgezien daarvan staat vast dat Marokko wel een vorm van autonomie maar nooit onafhankelijkheid voor het fosfaatrijke gebied zal accepteren.

Ali Salem Tamek (33), Saharaan maar geboren in het Zuid-Marokkaanse Assa – de Saharanen zijn een nomadisch volk en zijn ook in Algerije en Mauretanië te vinden – begon zijn loopbaan als ambtenaar en vakbondsactivist. In 1995 sloot hij zich wegens de „onmenselijke methodes” van de Marokkaanse autoriteiten, zoals hij zegt, aan bij de Saharaanse afdeling van de Marokkaanse mensenrechtenorganisatie Forum van de Gerechtigheid en de Waarheid. Die werd in 2003 verboden, waarbij alle leden, Tamek incluis, werden opgepakt. Vorig jaar richtte hij het Collectief ter Verdediging van de Mensenrechten in de Westelijke Sahara op. Zelf heeft hij in de loop der jaren vijfmaal gevangen gezeten.

Het interview heeft plaats in het bescheiden kantoor in Den Haag van de Polisariovertegenwoordiger in Nederland. Maar op de vraag of hij lid is van het onafhankelijkheidsfront wil hij niet verder gaan dan: „Ik beschouw Polisario als de vertegenwoordiger van het Saharaanse volk.” Alleen al de beschuldiging dat hij geld van Polisario had gekregen voor zijn mensenrechtenwerk leverde hem in 2002 twee jaar gevangenis op.

Tameks Collectief voert door middel van (internationale) publiciteit en plaatselijke protesten als zitstakingen campagne tegen het Marokkaanse „beleg van het Saharaanse volk” en tegen de „dagelijkse schendingen van de mensenrechten” als onderdeel van dat beleg. Onder die schendingen noemt hij het vasthouden van politieke gevangenen, op dit moment ongeveer 50, zegt hij, en de folterpraktijken van de autoriteiten. De gevangenen worden in overvolle cellen vastgehouden, aan de voeten opgehangen, met brandende sigaretten bewerkt en verkracht. Rapporten van internationale mensenrechtenorganisaties als Human Rights Watch en Amnesty International bevestigen zijn beschuldigingen.

De meeste van de foltermethodes zijn ook op Tamek toegepast, uitgezonderd verkrachting. Daartegenover staat dat zijn vrouw Auicha Chafia in 2003, na een bezoek aan haar man in de gevangenis, is ontvoerd en verkracht door vijf mannen die zich als politie bekendmaakten. Zij maakte haar ervaringen twee jaar later bekend nadat zij naar Spanje was gevlucht, waar zij nog woont. „Veel Saharaanse vrouwen worden belaagd door de autoriteiten, en met name verkracht”, zegt Tamek. „Maar zij zijn bang voor het regime en zwijgen.”

Wordt de toestand in de Westelijke Sahara beter of slechter? Slechter, zegt Tamek, want „de Marokkanen profiteren ervan dat de Saharaanse burgers geen geweld gebruiken en aanslagen plegen, maar vreedzame, democratische middelen aanwenden”. Ook Polisario, dat jarenlang oorlog heeft gevoerd tegen het Marokkaanse leger, heeft na het staakt-het-vuren in 1991 nooit meer de wapens gebruikt, zegt Tamek.

Na zijn bezoek aan Groot-Brittannië hoopt hij in maart naar de Westelijke Sahara te kunnen terugkeren. Hoopt hij – in 2005 werd hij na zijn terugkeer uit Europa gearresteerd en gevangen gezet. In juli 2006 werd hij vervolgens uit de Westelijke Sahara verbannen.