Heldere drank met troebele inhoud

Volgens de huidige regels kan wodka overal van worden gemaakt. Traditionele wodkamakers willen strengere normen van de EU. Maar hoe is de grondstof te bepalen van een drank waarvan je de grondstof niet mag proeven?

Nederland is een belangrijke wodka-exporteur, met name naar de VS. Nederlandse wodkamerken zijn bijvoorbeeld Ketel One, Hooghoudt, Zuidam, Ursus, Rutte & Zn, Royalty, Pjotter, Tzarskaya, Esbjaerg, Vincent van Gogh en Amsterdam Republic. Foto Maarten van Haaff vlnr: wodka uit Mexico, Noorwegen, Nederland, Zweden, Finland, IJsland, Frankrijk, Schotland en Denemarken. Slijterij le Cellier, Amsterdam. 8 feb 2007. foto Maarten van Haaff Haaff, Maarten van

Dertig flessen wodka heeft Peeter Luksep op een kast in zijn kantoor staan. Ze zijn niet bedoeld om uit te drinken. Het is bewijsmateriaal in een zaak die Europa al enige tijd verdeelt.

Links staan de flessen uit Scandinavië, Polen en de Baltische landen, waar traditioneel veel wodka wordt gedronken. De etiketten zijn rood, geel en wit. Er staan korenaren en molens op. Die illustreren waarvan de drank is gemaakt: graan.

Rechts staat een aantal goedkopere wodka’s uit het westen en zuiden van Europa. Sommige zijn ook gemaakt van graan, andere van druiven of onbekende grondstoffen. De etiketten zijn wit en blauw. Koel. Ze hebben een welhaast medicinale uitstraling.

Wat Luksep ermee wil zeggen: voor veel Zuid- en West-Europeanen is wodka zoiets als pure alcohol. Een drank zonder duidelijke smaak die wordt gebruikt als een ingrediënt, om mee te koken of te mixen. Ze hebben er geen moeite mee dat het in een fles zit die eruitziet als iets wat je koopt bij de apotheek.

Peeter Luksep komt uit Estland en werkt voor V&S, het Zweedse bedrijf dat Absolut-wodka produceert. Voor hem staat vast: wodka is gemaakt van graan. Aardappels kunnen ook. En over suikerbieten wil hij eventueel nog discussiëren. Maar al het andere verdient de naam wodka niet.

Onzin, zegt Chris Scott-Wilson, een Schot. Hij is lobbyist voor enkele Franse, Duitse en Britse bedrijven die andere grondstoffen gebruiken, onder meer druiven. Hij zegt: „Technisch gesproken wordt wodka gedestilleerd tot het punt waarop je de grondstof niet meer kunt proeven. Amerikaanse wetgeving vereist dat zelfs. Als je de grondstof nog kunt proeven, dan mag je het in de VS geen wodka noemen.”

De wodka war, zoals de BBC het al noemde, is de perfecte illustratie van een fenomeen dat je wel vaker ziet in Brussel: Europese politici die nationale belangen behartigen, ongeacht hun partijkleur. Producenten in Polen, Finland, Zweden en de Baltische staten gebruiken graan, en in mindere mate aardappels, om wodka te maken. Europarlementariërs uit die landen willen nu wettelijk vastleggen dat wodka alleen wodka mag heten als het daarvan is gemaakt. De belangen zijn groot, want de markt groeit.

Europa heeft al jaren regels voor sterke drank. Er is bijvoorbeeld afgesproken dat whisky moet worden gemaakt van graan en ten minste drie jaar dient te rijpen in houten vaten. Die regels zijn bedoeld om Europese producenten te beschermen tegen goedkope namaak van buiten de EU. En voor consumenten is het prettig als zij weten waar ze aan toe zijn, zo is de gedachte.

Vervolg WODKA: pagina 12]

WODKA

‘Dit is geen democratie, maar technocratie’

[Vervolg van pagina 11] Wodka mag volgens de huidige regels overal van worden gemaakt. Maar met de uitbreiding van de EU is haar houding ten aanzien van wodka ingrijpend veranderd, merkte een parlementariër onlangs op. Als er strenge regels gelden voor bijvoorbeeld whisky, dan moeten er ook strenge regels komen voor wodka, vinden politici uit de traditionele wodkalanden. „Het is een belediging voor ons dat wij niet dezelfde bescherming kunnen krijgen als andere lidstaten”, zegt Henrik Lax, een liberaal uit Finland. „Het is een principiële kwestie”, zegt de Poolse christen-democraat Boguslaw Sonik. „We kunnen niet voorbijgaan aan een traditie die belangrijk voor ons is.”

Gelijkwaardigheid, daar gaat het om voor de Scandinaviërs, Polen en Balten. Hun wodka is net zo belangrijk als andermans whisky.

Een van de twistpunten is de smaak. Chris Scott-Wilson, die enkele West-Europese producenten vertegenwoordigt, organiseerde vorig jaar een proeverij in het Europees Parlement. „Een aantal Polen was dapper genoeg om te komen”, zegt hij. „Ze moesten blind zeggen wat voor wodka ze dronken. Maar dat konden ze niet, ze moesten gokken.”

Natúúrlijk konden ze het verschil niet proeven, zegt Peeter Luksep uit Estland. Iemand had ijsklontjes in de wodka gedaan! Tja, zegt hij, dan proef je niks meer. Maar zó moet je wodka niet drinken. Wodka drink je puur, op kamertemperatuur. Mensen die zeggen dat ze geen verschil proeven, kunnen gewoon geen wodka drinken. Luksep: „Het is net als met wijn. Iemand die nooit wijn drinkt, proeft weinig verschil tussen een goede en een slechte wijn. Een liefhebber wel. Al geef ik wel toe dat de verschillen bij wodka kleiner zijn.”

Maar al is het verschil te proeven: waarom niet gewoon de consument laten kiezen? „Het gaat ook om kwaliteit”, zegt Peeter Luksep. Zijn Zweedse werkgever V&S investeert veel geld in een merk als Absolut. En dan komen mensen uit Schotland, of andere landen waar ze geen verstand van hebben van wodka, vertellen dat wodka niets anders is dan aangelengde alcohol. „In Stockholm rijden er bussen op alcohol. Wil jij iets drinken dat als brandstof voor bussen wordt gebruikt?” Zulke verhalen zijn niet goed voor het imago van wodka, vindt hij.

Voor elk argument van de ene partij heeft de andere een tegenargument. Historische feiten en feitjes spelen daarbij een belangrijke rol. Zo weet de Schot Scott-Wilson te vertellen dat Zweden tijdens de Eerste Wereldoorlog wodka maakten uit sulfite waste liquor, een bijproduct van de papierindustrie. „En dat zijn de mensen die ons nu willen vertellen waar wodka van wordt gemaakt!”

Ook de ontstaansgeschiedenis van wodka is onderdeel van het conflict. ‘Wodka’ komt uit het Pools, ‘vodka’ uit het Russisch. Zo veel wil Scott-Wilson wel toegeven. „Maar dat betekent niet dat zij mogen bepalen wat de definitie van het woord is. De bescherming van de naam wodka is niet het werk van Polen of Russen. De internationale wodkamarkt kwam tot ontwikkeling in de jaren dertig van de vorige eeuw in de Verenigde Staten. Toen begonnen Russische immigranten in Amerika wodka te produceren. De beroemdste daarvan is Smirnov. Cocktails waren erg in de mode. En wodka was daar geschikt voor omdat het geen smaak had. In die tijd is het internationale concept van wodka ontstaan. Mijn punt is: je kunt het ei niet in de schil stoppen nadat die is gebroken. Je kunt niet tachtig jaar geschiedenis wegvegen en zeggen: laten we opnieuw beginnen.”

Smaak en geschiedenis. Hoe moet je daar als politicus een oordeel over vellen? Ook in die zin is de wodka-strijd illustratief: in Brussel zijn onderwerpen soms zo technisch, zo ingewikkeld, dat parlementariërs voor een lastige afweging staan.

Er zijn al verschillende compromissen bedacht. De Europese Commissie, het dagelijks bestuur van de Europese Unie, heeft voorgesteld alle producenten te verplichten op het etiket duidelijk aan te geven waarvan hun wodka is gemaakt. De consument zou zo worden gewezen op het verschil tussen ‘wodka gemaakt van graan’ en ‘wodka gemaakt druiven’. Dat ging de lobby van Polen, Balten en Scandinaviërs niet ver genoeg. De EU-regeringen bedachten een ander compromis: wodka van graan, aardappels en suikerbieten zou gewoon wodka mogen heten. Al het andere zou ‘wodka gemaakt van …’ worden. Maar die oplossing is juridisch onhoudbaar, waarschuwde eurocommissaris Fischer Boel (Landbouw). De Amerikanen hebben volgens haar al gedreigd met een klacht bij de Wereldhandelsorganisatie WTO.

Binnenkort is het Europees Parlement aan zet. „We hebben hier wel een grens bereikt van wat je met goed fatsoen nog kunt behandelen”, zegt Jules Maaten, europarlementariër voor de VVD. Toch vindt hij het goed dat dit debat gevoerd wordt. „Natuurlijk moest ik er een beetje om lachen. Maar stel je eens voor dat het over bier zou gaan? Voor sommige landen is dit belangrijk. Het is toch goed dat er in openbaarheid over wordt besloten.”

Dorette Corbey van de PvdA denkt daar anders over. „Dit is geen democratie, maar technocratie”, zegt zij. Wat Corbey betreft verdwijnt de wodka-definitie naar een bijlage van de wetstekst. Dat zou betekenen dat het Europees Parlement er een volgende keer niet aan te pas komt als de definitie wordt veranderd. Deskundigen uit de lidstaten zouden er dan over mogen beslissen.

Volgende maand vergadert het parlement waarschijnlijk over wodka tijdens een plenaire bijeenkomst. Die discussie werd de afgelopen maanden al voorbereid in een commissie van het parlement. Niet de commissie voor interne markt en consumentenzaken, wat voor de hand zou liggen, maar de commissie voor milieu en volksgezondheid. Daar hoort dit onderwerp helemaal niet thuis, vindt Corbey. Om dat te onderstrepen diende zij twee moties in. Ze vroeg of er op flessen kan worden gewaarschuwd voor de schadelijke gevolgen van sterke drank. Alle soorten drank, van druiven én van graan.