Geestelijk bijtanken aan het IJ

Op een zonnige februarimiddag rijden de bezoekers van de tweewekelijkse rommelmarkt op het NDSM-terrein in Amsterdam Noord af en aan. Auto’s vullen het hele parkeerterrein. Behalve aan het eind van de pier, daar is het rustig, stil bijna. De meeuwen krijsen hoog in de lucht, in de verte braakt een schoorsteenpijp witte rook uit tegen de helderblauwe hemel.

Daar, helemaal alleen, staat wat lijkt op een benzinepomp. Het ding is helderwit en aan de achterkant loopt de pomp uit in een soort glijbaantje. Behoedzaam rijdt een groen Peugeotje stapvoets om het bouwsel heen. De bestuurder en bijrijder bekijken het witte ding nieuwsgierig van alle kanten, om vervolgens het terrein weer af te rijden. Dat ze niet hebben geprobeerd te tanken, is begrijpelijk. De pomp New Energy, een kunstwerk van Jeroen Bisscheroux en Michiel Voet, is nog niet voor iedereen geschikt. Er komt geen benzine uit, maar koolzaadolie. Je hebt een pasje nodig om er te kunnen tanken, en een aangepaste dieselmotor.

Maar je kunt er wel geestelijk bijtanken. Als je het glijbaantje oploopt, kun je plaatsnemen tussen twee speakers die muzikale klanken laten horen, en flarden van stemmen. Het is een zogenaamde soundscape, lekker loungy en ontspannen. Onderwijl kun je genieten van het uitzicht over het IJ. De wind tovert rimpels op het water, de bemanning van een nabijgelegen schip is aan dek druk in de weer.

Kunstenaar Michiel Voet vertelt dat het tankstation voortkomt uit een eerder ontwerp, getiteld God and Gas: „We hadden een maquette van een tankstation ontworpen waar je zowel zou kunnen tanken als bidden. Een van de onderdelen was een tapijt dat je kon uitrollen en daarna afscheuren, net zoals die papieren handdoeken die je bij benzinestations hebt. Brandstof heeft in de westerse wereld een bijna religieuze status, en zo koppelden we letterlijk het geestelijk opladen aan het materieel opladen van je auto.”

De organisatie van Opgewekt.nu, een langlopende, informatieve expositie op het NDSM-terrein over duurzame energie, benaderde de kunstenaars naar aanleiding van God en Gas en nodigde hen uit om een tankstation te ontwerpen waar je plantaardige brandstof kunt tanken. Voet: „In Duitsland wordt al gebruik gemaakt van koolzaadolie. Dat rijdt heel goed, en levert geen CO2-uitstoot op. Nederland loopt wat dat betreft hopeloos achter.”

Bisscheroux & Voet willen met New Energy een gevoel van welzijn overdragen, een rustmoment voor de jachtige moderne mens. Maar er kan ook worden nagedacht over ernstige zaken. De loungy muziek wordt afgewisseld met tekstfragmenten van politici als Al Gore, die uitspraken doen over de milieuproblematiek. Voet: „Het is nu voor 98 procent zeker dat de mens zorgt voor de opwarming van de aarde. Het is geen probleem van links of rechts meer. Het wordt tijd dat er nu echt wat gebeurt.”

De locatie van New Energy, ver weg op het NDSM-terrein, is helaas niet de beste. Het zou beter zijn als je de koolzaadolie al kon tanken langs de snelweg. Kunst is vaak een onderzoek naar nieuwe mogelijkheden, een middel om de blik van het publiek te verbreden. Maar dit idealistische kunstwerk is eigenlijk al door de realiteit ingehaald. In Duitsland althans, hopelijk volgt Nederland snel. Aan Bisscheroux & Voet zal het niet liggen: ze zijn op dit moment bezig met het ontwerpen van nog vijf tankstations voor auto en geest.

Bisscheroux & Voet, New Energy. NDSM-werf, tt Neveritaweg 15, Amsterdam. Inl: www.opgewekt.nu