Boerenkool of zuurkool

Het winnende ontwerp van NL Architects

Het volk van Groningen heeft gesproken: het Forum, een multicultureel centrum en parkeergarage aan de Nieuwe Markt, wordt gebouwd naar een ontwerp van NL Architects. Tot 2 februari konden de Groningers gedurende enkele weken op internet een top-3 kiezen uit zeven ontwerpen, van de Nederlandse bureaus UN Studio, NL Architects, Wiel Arets, Neutelings & Riedijk en Erick van Egeraat en van de Engels/Spaanse Foreign Office Architects en de Iraaks-Britse Zaha Hadid.

De zeven architecten wier ontwerpen de Groningers kregen voorgelegd, waren door een commissie geselecteerd uit 35 inzenders die hadden gereageerd op een algemene oproep in het kader van de Europese regeling voor aanbestedingen. Bijna 22.000 bewoners van Groningen namen de moeite om een top-3 samen te stellen. Dit leidde tot de volgende uitslag: 1. NL Architects 2. Erick van Egeraat en 3. Neutelings/Riedijk.

Opvallend genoeg kwam deze uitslag precies overeen met die van een beoordelingscommissie van deskundigen. Dat was vijftien jaar geleden wel anders. In een soortgelijke enquête over nieuwbouw in de Groningse Waagstraat koos een grote meerderheid van 83 procent van de ongeveer 6.000 deelnemende Groningers toen voor een neotraditionalistisch ontwerp van de Italiaan Adolfo Natalini, terwijl een vakjury de voorkeur gaf aan dat van de Nederlander Gunnar Daan. Nadat besloten was de stem van het volk te volgen, zette de jury het op een monkelen over de smaak van het ongeschoolde publiek. Gunnar Daan, gekozen door negen procent van de Groningers, ontstak in woede. Hij vond Natalini’s ontwerp ‘Anton-Pieckarchitectuur’ en beschuldigde B en W van het „weglopen voor de eigen verantwoordelijkheid door toe te geven aan het ongeschoolde oordeel van de burgerij”.

Gezien de Groningse rel van vijftien jaar geleden is de overeenstemming tussen deskundigen en volk opzienbarend: eindelijk is de kloof tussen de smaak van de elite en die van het volk gedicht. Maar wie de ontwerpen bekijkt, moet vaststellen dat de gelijkgestemdheid toch minder opmerkelijk is dan op het eerste gezicht lijkt. Er viel niet zo veel te kiezen voor de Groningers. De zeven ontwerpen zijn duidelijk verwant met elkaar: stuk voor stuk zijn het sculpturale objecten. Twee ontwerpen staan in de modernistische mooie-dozentraditie, de andere vijf zijn grillige sculpturen en zou je neo-expressionistisch kunnen noemen. Anders dan vijftien jaar geleden zat er niet iets heel anders bij dan sculpturen, iets dat bijvoorbeeld een ‘Anton-Pieck-achtig’ gebouw voorstelde.

Bij de enquête over Forum in Groningen was dan ook sprake van een beperkte democratie: de voorselectie had de keuze al aanzienlijk verkleind. Het was alsof de Groningers voor hun avondeten konden kiezen uit stamppotten met worst: twee met boerenkool en vijf met zuurkool. Ze kozen voor zuurkool.