Beschaamde trouw

Henk Smeets en Fridus Steijlen: In Nederland gebleven. De geschiedenis van Molukkers 1951-2006. Bert Bakker, 469 blz. €24,95

Een Molukse vrouw herinnert zich nog in 2003 het volgende: als meisje in 1956 hoorde ze haar ouders zeggen: „Tidak pulang lagi’’ (‘We gaan niet terug’ ). In de omvangrijke studie In Nederland gebleven. De geschiedenis van Molukkers 1951-2006 vormen deze optimistische en strijdbare woorden een keerpunt.

De auteurs, historicus Henk Smeets en antropoloog Fridus Steijlen, kregen in 2001 de opdracht van de minister van Grote- stedenbeleid en Integratie en van het Moluks Historisch Museum een onderzoek te doen naar het moeizame integratieproces van Molukkers. In 1951 arriveerden hier ongeveer 12.500 bewoners uit de Molukken. Vooral militairen en hun gezin van het Koninklijk Nederlands-Indisch Leger (KNIL). Zij werden naar Nederland gestuurd met de belofte dat zij spoedig konden terugkeren naar een soevereine Molukse staat. Het KNIL was immers na de onafhankelijkheid van Indonesië overbodig geworden. De mannen zouden hun militaire status behouden.

De Molukse militairen hadden de reputatie trouw aan het moederland te zijn. Deze gehoorzaamheid aan het gezag komt tot uitdrukking in een monument dat na WO II in Ambon-Stad is opgericht met als opschrift: ‘Door de eeuwen trouw.’

Op verschillende fronten heeft de Nederlandse overheid gefaald de Molukkers op aanvaardbare wijze in de Nederlandse samenleving te integreren. De Molukse trouw werd beschaamd. De beloofde terugkeer is nooit gerealiseerd en de militairen viel ontslag ten deel. Hiermee verloren de vaders zowel in het gezin als in de samenleving hun betekenis. Tot overmaat van ramp kregen de Molukse families onderdak in treurige woonoorden.

De auteurs gaan behoedzaam te werk. In strikt wetenschappelijke termen beschrijven zij de verschillende fasen van integratie en, vanaf de jaren zeventig, de overheersende woede en frustratie van Molukse jongeren. Ook laten ze goed zien hoe het ideaal van de onafhankelijk Republiek der Zuid-Molukken (RMS) systematisch door de politiek in Den Haag werd gedwarsboomd.

Een van de gevolgen van dat beleid was dat Nederland op 2 december 1975 werd opgeschrikt door een treinkaping door zeven Molukse jongeren bij het dorpje Wijster. De gijzelnemers waren zwaar gewapend. Treinpassagiers werden geëxecuteerd, enkele overvallers vonden de dood, anderen werden gearresteerd en veroordeeld. Meer radicale acties volgden, maar het ideaal werd niet bereikt.

In Nederland gebleven is een gedegen studie met sombere conclusies. De Molukse gemeenschap zal nooit of maar ten dele integreren. Op dit ogenblik telt ons land 42.000 Molukse Nederlanders. Zij zijn nazaten van de KNIL’ers van destijds en voelen zich verbonden met de Molukken. Er is geen werkelijke oplossing. De mooie belofte van terugkeer verandert in de harde realiteit van noodgedwongen blijven.