Weemoedige zwanezang van Altman, de smoelgever

A Prairie Home Companion. Regie: Robert Altman. Met: Meryl Streep, Woody Harrelson, Tommy Lee Jones, Kevin Kline, Lindsay Lohan. In: 10 bioscopen. scene uit de film A Prairie Home Companion (2006) FOTO: A-Film Meryl Streep A-Film

A Prairie Home Companion. Regie: Robert Altman. Met: Meryl Streep, Woody Harrelson, Tommy Lee Jones, Kevin Kline, Lindsay Lohan. In: 10 bioscopen.

Een jaar geleden ging op het filmfestival van Berlijn A Prairie Home Companion van Robert Altman in première. Niemand realiseerde zich toen dat de meester van de ensemblefilm misschien níet het eeuwige leven zou hebben, tot bekend werd dat Paul Thomas Anderson (Magnolia) stand-by had gestaan om de toen tachtigjarige regisseur te vervangen, mocht die niet in staat blijken de film te voltooien. Toen Altman een maand later een ere-Oscar kreeg en een harttransplantatie ‘opbiechtte’, werd duidelijk dat die prijs net op tijd kwam.

En dan te bedenken dat wat we nu als zijn zwanezang zien, A Prairie Home Companion, in eerste instantie in Nederland misschien wel niet eens in de bioscopen zou zijn uitgebracht. De film verscheen pas na de dood van de regisseur, afgelopen november, weer op de releaselijsten. Het komt waarschijnlijk doordat kwaliteit en virtuositeit niet altijd direct om aandacht schreeuwen.

A Prairie Home Companion is een melodieus gecomponeerde, gefictionaliseerde schets van het reilen en zeilen van het gelijknamige radioprogramma, naar een scenario van presentator Garrison Keiler (G.K. in de film). Het is een karakteristieke Altman-film, zoals MASH (1970) dat was en Nashville (1975), en later The Player (1992), Short Cuts (1993) en Prêt-à-porter (1994). Het is een film die Altman weer terugbrengt bij zijn oude liefde, de muziek.

De actie heeft plaats tijdens de laatste uitzendweek van het programma. En al zegt gastheer G.K. geen behoefte te hebben aan klaagzangen, elk liedje klinkt er toch een stuk treuriger door.

Je kunt niet zeggen dat A Prairie Home Companion ergens over gaat, maar dat kun je bij de meeste Altman-films niet. Hij gaat over een live radioshow die country and western uitzendt, zoals The Player over de filmindustrie en Prêt-à-porter over mode ging. Hij gaat over gezichten, gevangen door de langsscherende camera van Ed Lachman. De anonieme toneelknecht en schoonmaakster. De beroemdheden in bescheiden rollen, zoals de zingende zussen Meryl Streep en Lily Tomlin en de zingende cowboys Woody Harrelson en John C. Reilly. Hij gaat over nog één keer belichten wat verloren dreigt te gaan. Daar wordt de film, zeker na de dood van z’n maker, heel weemoedig van.

Ineens duiken kleine verwijzingen naar Altmans eerdere werk op. Kevin Kline als private eye verwijst naar Altmans neo-film noir The Long Goodbye (1973). En daar is die vrouw in die witte regenjas die in Brewster McCloud (1970) als doodsvisioen fungeerde.

En is het niet toepasselijk dat Altman, die de Amerikaanse film van de vorige eeuw smoel gaf, afscheid neemt met een film over radio, een bijna verdwenen medium, zoals eens film dat zal zijn?

Dana Linssen