Bergjes op zeebodem door gas

Honderden raadselachtige heuveltjes op de bodem van de Noordelijke IJszee blijken te zijn ontstaan door opborrelend methaangas. Dat schrijven de Canadese geologen Charlie Paull en William Ussler in de jongste uitgave van het wetenschappelijke tijdschrift Geophysical Research Letters. Paull en Ussler hebben de tot veertig meter hoge heuveltjes onderzocht op de Beaufort Sea Shelf, voor de noordkust van Canada.

De heuveltjes zijn al ontdekt in de jaren veertig van de vorige eeuw. Geologen noemden ze pingo’s. Dat zijn eigenlijk heuveltjes die ontstaan op bevroren land (permafrost). In eerdere studies was geopperd dat de onderzeese ‘pingo’s’ op het land waren ontstaan en later ten prooi gevallen aan de zeespiegelstijging.

Paull en Ussler halen dat idee nu onderuit op grond van een analyse van het sediment in de heuveltjes en van gas dat is opgelost in het water erboven. Volgens de auteurs ontstaan de heuvels doordat methaanhydraten onder de zeebodem uiteenvallen. Methaanhydraten worden ook wel methaanijs genoemd. Het zijn waterkristallen met methaan in het kristalrooster. Als het gas uit het ijs vrijkomt, wordt het bovenliggende sediment omhoog gedrukt. Dat sediment komt op de zeebodem terecht „als tandpasta die uit een tube wordt geknepen”, aldus de auteurs.

Methaanhydraten blijven bewaard dankzij de hoge druk en lage temperatuur op de zeebodem. Volgens de onderzoekers vallen ze langzaam maar zeker uiteen doordat de temperatuur van de zeebodem in de laatste tienduizend jaar is opgelopen. De metingen van de Canadezen laten zien dat de vorming van de heuveltjes al zeker duizend jaar geleden begonnen is. De heuvels zijn dus geen direct gevolg van recente klimaatveranderingen. De heuveltjes groeien nog steeds en er komt nog altijd methaan uit vrij.

De rol van het methaan bij het ontstaan van de heuveltjes is dan ook van belang voor de opwarming van de aarde. Methaan is een belangrijk broeikasgas en wetenschappers zouden graag willen weten hoeveel er wereldwijd uit de zeebodem vrijkomt. Vaak wordt ook gevreesd dat uit smeltende permafrost methaan zal vrijkomen.