Waarom ik Che niet draag

Fles met opdruk van Che Guevara

Een paar jaar geleden was ik een paar weken op Cuba. Een eiland waar het communisme al heel lang zijn beste tijd heeft gehad. Ik zag waar de grootheidswaan van een verstokte linkse idealist toe kan leiden: een dictatuur vol kansloze mensen. Toch ontmoette ik ook een paar oudjes die vol vuur over La Revolución vertelden. En dat ontroerde me. En zo kocht ik, vlak voor vertrek naar huis, een T-shirt met de overbekende beeltenis van de revolutionair Ernesto ‘Che’ Guevara.

Eenmaal terug gaf ik het shirt cadeau aan het zoontje van een vriend van mij. Zijn vader nam het beleefd in ontvangst maar na een week belde hij me op en zei verontschuldigend: „Sorry hoor, maar dat ding trek ik hem niet aan. Ik wil niet dat mijn zoon rondloopt met de beeltenis van een moordenaar op zijn buik.”

Dat zette me aan het denken. Waarom was ik, terwijl ik de treurige gevolgen van de revolutie zelf had gezien, toch voor deze Marxistische revolutionair gevallen? Guevara was, ondanks zijn idealen, immers geen heilige. Gedurende de Cubaanse revolutie was hij als ‘Commandante’ verantwoordelijk voor de executie van zowel leden van het regime Batista als ook van informanten en deserteurs van zijn eigen revolutionaire leger. Als toerist, met het juiste gevoel voor radical chic, had ik mij laten verleiden.

Ik was het voorval alweer vergeten tot ik deze week de reizende Amerikaanse expositie Che! Een commerciële revolutie bezocht. Deze piepkleine expositie, sinds vorige week op de bovenverdieping van het Tropenmuseum in Amsterdam, laat zien hoe de originele foto van Guevara, die op 5 maart 1960 in Havana werd gemaakt door persfotograaf Alberto ‘Korda’ Díaz, is uitgegroeid tot een symbool van de studentenbeweging in de jaren zestig en vervolgens onderwerp is geworden van vercommercialisering.

De expositie toont Che-tasjes, Che-drankjes, Che-condooms en zelfs de wikkel van het Australische ijsje ‘Cherry Guevara’. In het bijbehorende boek, getiteld Che Guevara, Revolutionary & Icon, beschrijft curator Trisha Ziff hoe de beeltenis van Che is gebruikt om een zonnebril van Jean Paul Gaultier te promoten en hoe fotograaf Korda in 2001 een succesvolle rechtszaak aanspande tegen Smirnov wodka, die de foto gebruikte voor een reclamecampagne.

Kijkend naar al die parafernalia realiseerde ik me dat er nog een reden is om nooit meer iets te kopen of te dragen met ‘El Commandante’ erop. Niet alleen is hij, ondanks zijn nobele intenties, uiteindelijk een guerillastrijder met bloed aan zijn handen. Ook zou hij het ronduit pijnlijk hebben gevonden om te zien hoe zijn beeltenis wordt geëxploiteerd door kapitalistische bedrijven.

Guevara was in zijn leven getuige van veel ellende en armoede. Hij streefde naar sociale gelijkheid onder alle volkeren en stierf uiteindelijk strijdend in Congo. Dat de meeste westerlingen die nu met zijn beeltenis rondlopen, geen vinger uitsteken om de ongelijkheid in de wereld te bestrijden en misschien zelfs helemaal niet meer weten wie hij was, zou hem diep ongelukkig maken.

Haal die posters van de muur en leg dat T-shirt terug in de kast. Laat Che met rust.

Rosan Hollak

woensdag@nrc.nl

Rectificatie / Gerectificeerd

In het artikel Waarom ik Che niet draag (7 februari, pagina 9) staat dat de Argentijns-Cubaanse revolutionair comandante Ché Guevara in Congo stierf. Hij werd doodgeschoten in Bolivia.

    • Rosan Hollak