Alleen nog maar een rood randje in Dreeshuis

Het Willem Dreeshuis, voor socialistische bejaarden, kwam voort uit de verzuiling. Lidmaatschap van PvdA of VARA was verplicht. Nu niet meer.

Briefje van Willem Drees, te zien op de vandaag geopende expositie. Nederland, Amsterdam, 07-02-2007 Het Willem Drees huis in de Amsterdamse Watergraafsmeer bestaat vandaag 50 jaar. Het Willem Dreeshuis is een laagdrempelig en wijkgericht verzorgingshuis in de Watergraafsmeer met een sociaal-democratische achtergrond. Het huis biedt plaats aan 79 bewoners. In de directe omgeving van het huis wonen veel ouderen die er makkelijk binnenlopen. Met zijn diversiteit aan dienstverlening is het Willem Dreeshuis een steunpunt voor oudere buurtbewoners. Het Willem Dreeshuis betrekt bewoners en familieleden actief bij zijn beleid en activiteiten. PHOTO AND COPYRIGHT ROGER CREMERS Cremers, Roger

In de grote zaal van het Willem Dreeshuis is het koor bezig met de wekelijkse repetitie. Op 1 mei, de Dag van de Arbeid, worden de oude socialistische strijdliederen door de bewoners van het Amsterdamse (woon)zorgcentrum uit volle borst meegezongen. Het is een van de oude tradities die stand houden, maar het ‘rode’ gevoel is bij het eerste sociaal-democratische bejaardentehuis van Nederland steeds meer naar de achtergrond verdwenen. „Het is nu alleen nog maar een rood randje.”

Jennie Fritz (81) werkte van 1973 tot 1990 bij het Willem Dreeshuis, dat deze week vijftig jaar bestaat. Volgens haar was het in die periode „een levendig huis”, maar dat is minder geworden. Om in aanmerking te komen voor een plekje in het bejaardentehuis, moest iemand lid zijn van de Partij van de Arbeid of de socialistische omroep VARA – of op zijn minst Het Vrije Volk lezen. Die eisen gelden tegenwoordig niet meer, iedereen is welkom.

Ook waren de bewoners vroeger minder oud en hulpbehoevend dan nu. „De mensen waren allemaal fysiek goed en strijdbaar”, vertelt Fritz, die zelfstandig in de buurt woont, maar wel regelmatig in het Willem Dreeshuis te vinden is. Bijvoorbeeld om te repeteren met het koor. Fritz is zelf geen socialiste, maar dat is voor haar nooit een probleem geweest. „Ik zing de strijdliederen net zo hard mee.”

Maandag was het op de kop af vijftig jaar geleden dat het Willem Dreeshuis officieel werd geopend door ‘vadertje Drees’ zelf, de PvdA-politicus die minister-president was van 1948 tot 1958. Drees zette zich persoonlijk in voor realisering van het tehuis. Het jubileum wordt gevierd met een tentoonstelling over het tehuis, die vandaag feestelijk zou worden geopend door burgemeester Job Cohen.

Het is niet de eerste keer dat een prominent uit de rode gelederen het Willem Dreeshuis aandoet. Op de geëxposeerde foto’s prijken onder anderen oud-premier Wim Kok, voormalig PvdA-voorzitter Felix Rottenberg, oud-vakbondsman en ex-burgemeester van Tilburg Johan Stekelenburg, FNV-voorzitter Agnes Jongerius en de huidige PvdA-leider en beoogd vice-premier Wouter Bos.

Het Willem Dreeshuis is om meerdere redenen uniek. Het is niet alleen het eerste sociaal-democratische bejaardentehuis van Nederland, maar het was ook nieuw dat er gemeenschapsgeld werd gebruikt voor de huisvesting van ouderen. Die waren daardoor niet langer afhankelijk van hun kinderen. De andere zuilen, zoals de liberalen en de confessionelen, wonden zich daar enorm over op. Er verschenen spotprenten in de media, waarvan er een aantal te zien is op de tentoonstelling.

Was het niet oneerlijk om slechts socialisten toe te laten in een bejaardentehuis dat mede werd gefinancierd door de gemeenschap? Nee, zegt Anton Koolwijk, geestelijk verzorger bij het Willem Dreeshuis en een van de initiatiefnemers van de festiviteiten. „Het project moet in de geest van de verzuiling worden gezien. Daarin overheerste de gedachte dat gelijkgestemden moesten kunnen samenleven. Bovendien konden andere groepen ook steun vragen aan de overheid, maar dat deden ze niet.”

Het Willem Dreeshuis was zijn tijd vooruit. Het huis combineerde zelfstandig en gemeenschappelijk wonen. Bewoners hadden de beschikking over een eigen kamer en konden, wanneer daar behoefte aan was, elkaar ontmoeten in de gemeenschapsruimte. Ook de architectuur is opmerkelijk: het Willem Dreeshuis werd gebouwd in de vorm van een ‘s’, inderdaad van socialisme.

Het tehuis heeft zijn ideologische veren steeds meer van zich afgeschud. Toch zijn ze er nog wel, de doorgewinterde socialisten. Neem Rietje Olie, met haar 84 jaar naar eigen zeggen „een van de jonkies” in het tehuis. Het VARA TV Magazine draagt ze mee met haar rollator. „Ja, ik ben lid van de VARA én de PvdA. Al meer dan dertig een echte rode.” Ze was altijd al enthousiast over het Willem Dreeshuis. „Ik en mijn man zeiden toen meteen tegen elkaar: daar willen we later wel naar toe.”