Vaticaan houdt bisschop uit politiek

De presidentiële ambities van de populaire linkse Paraguayaanse bisschop Lugo worden ernstig gehinderd door de opstelling van het Vaticaan.

Bisschop Fernando Lugo geniet in het arme noorden van Paraguay al jaren grote populariteit wegens zijn sociaal werk. In maart vorig jaar brak hij ook landelijk door nadat hij een betoging had aangevoerd tegen president Nicanór Duarte. De bebaarde bisschop van San Pedro heeft de steun van allerlei maatschappelijke organisaties en de vakbonden. En als mogelijke presidentskandidaat van een linkse oppositiecoalitie maakt hij, in peilingen, inmiddels grote kans in 2008 de verkiezingen te winnen.

Een recente maatregel van het Vaticaan kan Lugo’s politieke ambities echter nog danig frustreren. Artikel 235 van de Paraguayaanse grondwet stelt „dat geestelijken van welke religie dan ook, niet in aanmerking komen voor een kandidatuur voor het presidentschap van de republiek of het vicepresidentschap”. En wat Lugo tot nu toe ook probeert, Rome wil hem niet laten gaan.

Nadat Lugo vorig jaar op Eerste Kerstdag zijn presidentiële ambitie bekendmaakte, vroeg hij het Vaticaan om ontheffing uit het ambt. Hij kreeg die niet. Hierop diende hij zijn ontslag in met het verzoek om een lekenstatus. De Congregatie van de Bisschoppen weigerde ook dit.

En vrijdag werd bekend dat het Vaticaan Lugo op 20 januari een „suspensio a divinis” oplegde, omdat hij zich met politiek inlaat. Want „de politieke kandidatuur van een bisschop zou verwarring en verdeeldheid onder gelovigen veroorzaken”, oordeelde de prefect van de betreffende congregatie, kardinaal Giovanni Battista Re. Door deze schorsing mag de bisschop geen sacramenten meer toedienen, dat betekent geen priesters wijden en ook de mis niet opdragen.

Nu vindt Lugo dat beroepsverbod niet erg: sinds 8 december oefent hij het priesterschap vrijwillig niet meer uit. Maar hij is met de schorsing niet officieel uit het ambt ontheven – waardoor hij mogelijk nog steeds niet aan verkiezingen mag meedoen.

Zijn juridische team zegt dat de schorsing voor Lugo voldoende afstand tot de kerk schept. Bovendien, zeggen de advocaten, mag een besluit volgens het canoniek recht nooit van invloed zijn op binnenlandse aangelegenheden in Paraguay, dat een scheiding van kerk en staat kent.

Maar het is niet uniek dat het Vaticaan politiek actieve Latijns-Amerikaanse geestelijken berispt – vooral als ze links zijn. Zo kreeg de bekende Braziliaanse franciscaan Leonardo Boff in 1985 een zwijggebod opgelegd door de toenmalige prefect van de Congregatie voor de Geloofsleer, kardinaal Ratzinger. De man die nu paus is vond toen dat Boff zich te fanatiek inzette voor de ‘marxistische’ bevrijdingstheologie. En de Nicaraguaanse priester-dichter Ernesto Cardenal,die minister werd in het linkse sandinistenbewind, is het tot op de dag van vandaag verboden de sacramenten toe te dienen.

Maar in een buurland van Paraguay, Argentinië, greep het Vaticaan afgelopen oktober niet in toen een bisschop politiek actief werd. Bisschop Joaquín Piña van Misiones leidde een kiezersopstand tegen de plaatselijke peronistisch-linkse gouverneur Carlos Rovira. Die wilde per referendum mogelijk maken dat hij onbeperkt herkozen kon worden. Bisschop Piña begon een nee-campagne, en won. De Argentijnse bisschoppen roemden later „de waarde van Piña’s werk voor het volk”.

Als Lugo zou mogen meedoen en zou winnen, zou hij voor het eerst in zestig jaar een einde maken aan de macht van de centrum-rechtse Colorado-partij in Paraguay. Dit tot onvrede van onder meer de Paraguayaanse ondernemerswereld die hem er van beschuldigt het kraken van braakliggend land te stimuleren. Zij zeggen dat Lugo, eenmaal aan de macht, een links-nationalistische koers zal varen.

In het verzet tegen Lugo speelt president Nicanor Duarte een bijzondere rol. Ook hij ziet zijn ambities namelijk gefrustreerd door een grondwetsartikel, nummer 229. Dat verbiedt presidenten een tweede ambtstermijn. Maar Duarte wil na zijn eerste termijn verder gaan.

Volgens de krant La Nación zou hij daarom al langer uit zijn op een deal met Lugo: ze sporen links en rechts in het Congres aan om de twee artikelen te schrappen, zodat ze in 2008 onderling de strijd kunnen aangaan.

Duarte lijkt daarmee hoogspel te spelen. Maar veel partijgenoten steunen het plan, omdat in de peilingen alleen Duarte nog bij Lugo in de buurt lijkt te kunnen komen.