‘Tough guys’ met whisky en sigaretje

dvd The Maltese Falcon (1941). Regie: John Huston. Met: Humphrey Bogart, Mary Astor, Sydney Greenstreet, Peter Lorre. Distributie: Warner Home Video ***** ** AADVANCE FOR SUNDAY, JULY 2 **FILE**Actor Humphrey Bogart appears in character as private eye Sam Spade in the 1941 film "The Maltese Falcon." Bogart could have traced his ancestry back to Muhammad. (AP Photo) Associated Press

dvd

The Maltese Falcon (1941). Regie: John Huston. Met: Humphrey Bogart, Mary Astor, Sydney Greenstreet, Peter Lorre. Distributie: Warner Home Video

*****

Het Amerikaanse Library of Congress is sinds 1996 bezig films die het ‘cultureel significant’ acht actief te conserveren en zo te behouden voor het nageslacht. De geselecteerde films worden gerestaureerd en vervolgens opgenomen in de ‘National Film Registry’. Een van de titels die deel uitmaken van deze filmcanon is The Maltese Falcon (1941), de derde adaptatie van de gelijknamige ‘hardboiled’ roman van detectiveschrijver Dashiel Hammett.

Hammetts verhaal verscheen in 1929 als feuilleton in het inmiddels fameuze ‘pulp fiction’-tijdschrift Black Mask. Hammett stond zo aan de wieg van de detective als ‘tough guy’: wereldwijs, cynisch, spitsvondig, met een niet helemaal eenduidige moraal. Harde jongens met altijd een fles whisky verstopt in hun la en een sigaret aan hun lippen.

In Amerika verscheen een mooie dvd-editie met drie filmbewerkingen van Hammetts verhaal: The Maltese Falcon (1931), een komische adaptatie als Satan Met a Lady (1936, met Bette Davis) en de klassiek geworden versie met Humphrey Bogart als detective Sam Spade.

Nederland moet het helaas stellen met alleen de filmbewerking uit 1941 van John Huston. Huston werkte in Hollywood als scenarioschrijver en wilde ook wel eens regisseren – voornamelijk omdat hij vond dat andere regisseurs zijn scripts vaak de vernieling in hielpen. Hij bleef in zijn voor een Oscar genomineerde bewerking dicht bij het originele verhaal, ook al moest hij door de zelfcensuur van Hollywood wat water bij de wijn doen. Maar hij kwam met veel weg.

Zo blijkt duidelijk Sam Spade aan het begin van de film een verhouding heeft met de vrouw van zijn partner, en dat een van de bijfiguren, Joel Cairo, homoseksueel is. Huston maakt dit heel subtiel duidelijk. Nog voordat we Cairo zien, overhandigt de secretaresse van Spade hem zijn geparfumeerde visitekaartje. Als Cairo even later binnenkomt, gekleed als een dandy, en Spade zangerig aanspreekt, weet de goede verstaander genoeg.

The Maltese Falcon is niet alleen een hoogtepunt in het detectivegenre, de film wordt ook gezien als beginpunt van de film noir. Daar zijn gegronde redenen voor: het uiterlijk van de film vertoont de klassieke kenmerken die horen bij het genre dat in de Tweede Wereldoorlog tot volle bloei kwam. De beregende straten, slagschaduwen en mannen met hoeden en regenjassen zijn volop aanwezig.

Ook het pessimisme en cynisme over de menselijke aard sijpelen door, en de film beschikt over een fijne femme fatale. Het is tevens een typische John Huston-film. Huston bevolkte zijn films graag met mensen die obsessief achter materiële goederen aanjagen, om ze vervolgens te confronteren met de vergeefsheid van hun acties – zie vooral The Treasure of the Sierra Madre (1948). In The Maltese Falcon haalt Huston Shakespeare’s The Tempest aan over de eeuwige aantrekkingskracht van geld (de Amerikaanse Droom): „the stuff that dreams are made of”.

We blijven het najagen. Koste wat kost.

André Waardenburg