Stront aan je benen

Filmmaker Spike Lee maakte een requiem voor de doden van orkaan Katrina.

When the Levees broke is ook een monumentaal ‘J’accuse’ en complottheorie ineen.

dvd When the Levees Broke HBO, import Film ***** Extra’s ***** When the Levees broke dvd-cassette regie Spike Lee

A Requiem in Four Acts, gaf filmmaker Spike Lee als ondertitel mee aan zijn magistrale documentaire When the Levees Broke, over de rol die de Amerikaanse regering heeft gespeeld nadat orkaan Katrina eind augustus 2005 half New Orleans onder water had gezet. Maar zijn film heet niet voor niets ‘toen de dijken doorbraken’ in plaats van ‘toen de storm raasde’. De filmmaker-provocateur laat het een van zijn geïnterviewden zo zeggen: „Het was niet Katrina die de overstroming veroorzaakte, dat kwam door de dijkdoorbraken.” Of in de woorden van radiopresentator Garlan Robinette: „Men denkt dat we ‘geraakt’ werden door een orkaan, maar we zijn ‘gemist’ door een orkaan.” En op dat moment in de film bevinden we ons midden in het oog van een complottheorie (de dijken waren of van slechte kwaliteit, of expres opgeblazen zodat de rijke wijken gespaard konden blijven), monumentaal ‘J’accuse’ en dodenmis ineen.

Spike Lee is geen Michael Moore, dus hij heeft in When the Levees Broke geen hijgerige haast om zijn gelijk te bewijzen. Alleen op het voor de 3-disc dvd-uitgave commentaarkanaal komt hij zelf aan het woord, en dan hoor je hem de nodige relativerende opmerkingen maken, ook over burgemeester Ray Nagin, die in de vier delen van elk een uur tellende film nog als ‘held’ tevoorschijn komt.

Het eerste deel is een uitgebreide proloog, een verslag van de opmaat van de storm en dan in het bijzonder van het onvermogen van de autoriteiten en in het bijzonder president Bush om het aanrazende gevaar op z’n waarde te schatten. De oorlog in het verre Irak had duidelijk prioriteit boven de doden die in eigen land dreigden te vallen. En je hoeft niet eens even militant als Spike Lee (die eerder explosieve films maakte over de positie van zwarten in de VS als Do the Right Thing, Malcolm X en Bamboozled) te zijn om te begrijpen waarom. Aan het redden van de arme, ongeschoolde en merendeels zwarte bevolking van New Orleans’ Lower Ninth Ward viel in de ogen van Bush weinig politieke eer te behalen. Anderen zeggen het onomwonden: Bush heeft niet zoveel op met zwarten.

In het tweede deel wordt verder ingegaan op de rol die de FEMA (Federal Emergency Management Agency, het Amerikaanse nationale rampenbestrijdingsteam zeg maar) niet speelde, gespeeld zou moeten hebben, misschien wel weigerde te spelen, etc. Sleutelwoorden: chaos, paniek, vluchtelingen, evacués opeengepakt in het Superdome-stadion zonder water, wc-papier. De getuigenverklaringen die Lee monteerde uit journaalbeelden, fotostills van David Lee (op de bonusdisc nog eens te zien in een aparte fotogalerij met muziek van trompettist Terence Blanchard, slachtoffer en vaste Lee-componist, ook bij deze film) en eigen interviews zijn veelzeggend. Ze roepen de ergste humanitaire rampen in de herinnering. Rampen van ver weg. Ver in de geschiedenis. Of ver in tijd en plaats. Maar niet in de beschaafde wereld. In het land dat in Irak wel eens even orde op zaken wil komen stellen. Mannen, vrouwen, kinderen, zieken en ouden van dagen in aparte vakken. Mensen met stront en menstruatiebloed aan hun benen. Terwijl de militairen die de orde moeten bewaren gezeten zijn op enorme pallets met flessen mineraalwater. Geen wonder dat hier het S-word (slave) opduikt. Dit moet voor velen een directe flashback van een vieze geschiedenis zijn. Eentje die volgens Lee sowieso al taboe is in de VS. Vooral nog eens versterkt als in deel drie en vier verslag wordt gedaan van hoe men uiteindelijk over Amerika verspreid werd opgevangen: families uit elkaar gerukt, zonder te weten wie waar zit en wie nog in leven is.

Toen de orkaan in New Orleans toesloeg, was Lee op het Filmfestival Venetië en dagen kwam hij zijn hotelkamer in de Italiaanse lagune niet meer uit. Frenetiek zapte hij langs de kanalen: CNN, BBC, steeds meer beelden van steeds meer dode lichamen, mensen op daken, steeds hoger rijzend water in de straten.

Zijn film kanaliseert zijn woede, is de eerste keer dat de slachtoffers menselijk benaderd worden, en neemt binnen het oeuvre van de filmmaker een bijzondere plaats in. Spike Lee kan vaak zo boos uit de hoek komen dat hij als filmmaker dreigt zich te overschreeuwen. Maar nu hij zwijgt en anderen laat spreken, dreunt zijn aanklacht na in elke vezel van je lichaam.

dvd

When the Levees Broke

HBO, import

Film *****

Extra’s *****