Maanoppervlak is statisch

Man op de maan, 1969. Foto: NASA Man op de maan, 1969 (FOTO: NASA) Statische elektriciteit kan maanreiziger in problemen brengen - Wetenschap: pagina 10 NASA

Maanreizigers kunnen tijdens hun werk last krijgen van de statische elektriciteit op de maan. Dat concluderen onderzoekers van onder andere de universiteit van Californië in Berkeley in de Verenigde Staten in het vakblad Geophysical Research Letters van 30 januari.

Zij ontdekten dat aan het maanoppervlak als gevolg van statische elektriciteit spanningsverschillen van vele duizenden volts kunnen ontstaan. Als deze verschillen over korte afstanden optreden, zouden zij door vonkvorming elektronische apparatuur kunnen verstoren of onklaar maken.

De spanningsverschillen op de maan ontstaan doordat de maan geen atmosfeer heeft. Hierdoor kunnen de uv-straling, röntgenstraling en energierijke deeltjes van de zon ongehinderd het maanoppervlak bereiken. Daardoor krijgen de delen van het oppervlak die in het zonlicht liggen gewoonlijk een positieve elektrische lading en de beschaduwde delen een negatieve lading.

De spanningsverschillen zijn in het algemeen niet erg groot, maar dat verandert wanneer de maan door de ‘staart’ van de magnetosfeer van de aarde beweegt of wanneer er op de zon zonnevlammen optreden. Het eerste gebeurt periodiek (iedere maand) en is dus voorspelbaar, maar het tweede gebeurt onverwachts. Tijdens zulke momenten wordt het maanoppervlak bestookt door grote hoeveelheden hoogenergetische deeltjes en kunnen aan dit oppervlak spanningen tot minstens 4.500 volt ontstaan.

Onderzoeker Jasper Halekas en zijn collega’s hebben dat afgeleid uit waarnemingen van de Lunar Prospector, de Amerikaanse maansonde die in 1998 en 1999 in een cirkelbaan op honderd kilometer hoogte rond de polen van de maan draaide.

Daar komt bij dat ook het stof op de maan statisch wordt en zich onder invloed van de elektrostatische krachten als een ‘wind’ over de maan kan verplaatsen. Dit stof komt overal op terecht en is zo fijn dat het zelfs door afdichtingen heen kan bewegen. Het zou wel eens hinderlijker en gevaarlijker kunnen zijn dan de elektrostatische ladingen alleen.

Tijdens de Apollo-maanreizen verstopte dit extreem fijne stof zelfs het ‘stofzuigertje’ dat de astronauten voor het schoonhouden van hun maanlander hadden gebruikt.

    • George Beekman