De voorbereiding ook niet

De Citotoets is belangrijk. Dus laten scholen én ouders kinderen alvast oefenen.

Maar die extra lessen en oefen-cd’s verhogen de druk. Kinderen krijgen faalangst.

Foto Hollandse Hoogte / Cote Maison Inside Hollandse Hoogte

Ouders proberen hun kind steeds meer voor te bereiden op de Eindtoets Basisonderwijs, beter bekend als de Citotoets. Ze schaffen oefen-cd’tjes aan, om hun kind op de toets beter te laten presteren. Of ze vragen een onafhankelijk advies, buiten de school om.

Neem Erik, de vader van Larissa. Larissa’s schoolprestaties waren altijd goed. Haar ouders dachten dat ze naar het vwo zou kunnen.

Tot Larissa in groep zeven de ‘entreetoets’ van het Cito deed, die een indicatie geeft van het niveau aan het einde van de basisschool. De entreetoets bezorgde Larissa „spanning en faalangst”, zegt haar vader. De theoretische leerweg van het vmbo, adviseerde de school alvast op basis van de entreetoets.

Erik, die niet met zijn achternaam in de krant wil, vertrouwde het oordeel van de basisschool niet. Hij stapte naar orthopedagoog Arnold Groos, die een praktijk heeft voor kinderen met ‘onderwijsleerproblemen en opvoedingsproblemen’.

Groos constateerde een „aparte vorm van dyslexie” bij Larissa. Met haar cognitieve vermogens bleek niets mis. Zijn advies: vwo. Larissa’s basisschool hoorde dat en besloot tot het gemiddelde: een havo-advies.

Bij Larissa nam Groos een ‘schoolkeuzeonderzoek’ af. Maar Groos verzorgt óók voorbereiding op de Citotoets. Een individuele les van een uur, waarin onder meer aandacht wordt besteed aan ‘breuken, werkwoordspelling en studievaardigheden’, kost 45 euro. In groepsverband lessen volgen kan ook, voor 29 euro per uur. Ouders laten hun kinderen gemiddeld twintig lessen volgen.

In Groos’ Haagse praktijk voor orthopedagogie begint de drukte voor de Citotoets tegenwoordig al in juni van het vorige jaar. Dan, zegt Groos, vragen ouders testen en cursussen aan voor hun kind, dat op de drempel van groep acht staat. Dit jaar zijn „twee keer zo veel” aanvragen binnengekomen als vorig jaar.

Andere ouders schaffen oefen-cd’tjes aan. Uitgeverij SM&C uit Enschede biedt onder meer de ‘Late Beslissers Set’, waarmee ouders voor 70 euro oefen-cd’s voor rekenen en begrijpend lezen in huis kunnen halen. Een complete set, met oefenmateriaal voor álle onderdelen van de Citotoets, kost 160 euro.

Otto Sanders, directeur van SM&C, zegt dat hij sinds oktober „tweeduizend” cd’s heeft verkocht. Sanders, van huis uit aardrijkskundeleraar, heeft zelf een aantal vragen gemaakt voor de oefentoetsen. Andere vragen zijn gemaakt door „leraren Nederlands”, zegt hij. En door zijn dochter, „die zit in vier pabo”.

Het Cito is niet gelukkig met deze toetstrainingen. Oefenen voor de Citotoets is niet nodig, zegt een woordvoerster. „Je leert iets van onderwijs, niet van het maken van opgaven.” Over het schoolkeuzeonderzoek van Groos heeft het Cito géén mening, aldus de woordvoerster. „Zijn testen meten iets anders dan de Citotoets.” Wel wijst ze op de mogelijkheid voor dyslectische kinderen om een aangepaste versie van de toets te maken.

Psycholoog Mart Visser, gespecialiseerd in de Citotoets, betreurt het dat veel basisscholen een groot deel van de tijd in groep acht besteden aan oefentoetsen. Leerlingen halen daardoor misschien hogere scores, zegt hij, maar de oefeningen gaan ten koste van het onderwijs. „Toch snap ik de scholen wel. Bij slechte Cito-scores krijgen ze de inspectie én de ouders op hun dak.”

Volgens Visser zorgt de grote nadruk op de Citotoets voor groeiende spanning bij leerlingen en ouders. Het vele oefenen voert de druk nog verder op. „Dat zorgt voor een toenemend aantal leerlingen dat door faalangst slecht scoort.”

En, zegt Visser: „Kinderen gaan nu soms naar een te hoog schooltype, doordat ze de toets beter hebben gemaakt dan je op grond van hun niveau mocht verwachten. Dat zie je terug in het aantal leerlingen dat niet kan meekomen op vwo of havo – en dan een niveau omlaag moet.”

Oefentoetsaanbieders Groos en Sanders zien dat gevaar niet zo. Het kan zijn dat sommige leerlingen een kunstje hebben geleerd, zegt Groos. „Maar daarvoor moet je wel heel slim zijn.” Sanders relativeert de rol van het oefenen. Het is mogelijk, zegt hij, dat iemand daardoor op een te hoog niveau terechtkomt. „Maar er spelen zoveel factoren mee: omgeving, ouders, vriendinnetjes, de leerkracht van de basisschool.”

Ouders worden mondiger en kritischer, zegt Groos. Hoog opgeleide ouders, ziet hij, zijn vaak teleurgesteld als hun kind naar het praktijkonderwijs moet. „Soms stuur ik ouders weg, als ik inschat dat hun verwachtingen irreëel zijn.” En sommige ouders zijn volgens hem ronduit paniekerig. „Maar in veel gevallen is er wél wat aan de hand. Kinderen met faalangst of dyslexie. Dat laten scholen vaak liggen.”

Zeker is dat Erik, de vader van Larissa, „blij” is met het instituut van Groos. Voor zijn dochter is de psychologische test een uitkomst: in de regel accepteren middelbare scholen het advies van Groos, vertelt hij. Larissa kan op zoek naar een vwo-school.

    • Derk Walters