Chodorkovski opnieuw aangeklaagd

De gewezen Russische olietycoon Michail Chodorkovski is weer aangeklaagd, ditmaal wegens verduistering en wit wassen van 23 miljard dollar.

Chodorkovski kan maximaal 15 jaar celstraf krijgen. Zijn gewezen financiële rechterhand Pavel Lebedev is ook in staat van beschuldiging gesteld. Beiden zitten momenteel een straf van acht jaar werkkamp uit wegens fraude en belastingontduiking. Omdat ze al in 2003 werden aangehouden, komen ze dit jaar in aanmerking voor vervroegde vrijlating. Het Yukos-duo werd in december uit werkkampen naar een huis van bewaring in Tsjita overgeplaatst, in Ruslands Verre Oosten. Daar wordt de strafzaak verder behandeld, ver van pers.

De beschuldigingen hebben betrekking op de jaren 2000 tot 2003, toen Yukos volgens de aanklager olietransacties regelde via de handelsfirma’s Fargoil en Ratibor, beide ingeschreven in belastingvrije zones in regio’s die onder controle stonden van Yukos. De winst werd naar het buitenland gesluisd.

Rond de nieuwe zaak gebeurden vreemde dingen. Zo is er het voormalige hoofd van Fargoil, de Spanjaard Antonio Valdes-Garcia, die 13 miljard dollar van Yukos zou hebben witgewassen. Hij meldde zich in juni 2005 vrijwillig in Moskou om tegen Chodorkovski te getuigen, maar verdween achter de tralies. In september 2005 trof de Spaanse ambassadeur hem in een ziekenhuis met hoofd- en beenwonden, naar het heette omdat hij uit een raam was gesprongen. Daarna opende de staat een strafzaak tegen hem wegens witwassen en eiste 11 jaar celstraf. Maar op 16 januari, een week voor de uitspraak, bleek Valdes-Garcia plotseling te zijn ontsnapt.

Yukos, in 2003 nog Ruslands grootste oliemaatschappij, is in augustus bankroet verklaard. Eind 2004 werd haar productiebedrijf Yuganskneftegaz al verkocht aan staatolieconcern Rosneft voor ongeveer de helft van de werkelijke waarde. Dit wegens een belastingclaim van tientallen miljarden, waar de nieuwe zaak om draait.

Chodorkovski’s advocaten noemen het nieuwe proces politiek. Het Kremlin zou bang zijn dat het duo vrij komt voor de Doema-verkiezingen in december. Advocaat Robert Amsterdam ziet het proces als legitimatie voor de nationalisatie van Yukos. De resten van Yukos, zo’n 183 dochterbedrijven, gaan dit jaar onder de hamer: de staatsenergieconcerns Gazprom en Rosneft willen de buit volgens geruchten eerlijk verdelen.

De Yukos-top erkent de belastingsafdracht te hebben ‘geoptimaliseerd’ via zogeheten ‘onshore-offshore’-constructies, die het in staat stelden maar 11 procent belasting over oliewinsten te betalen in plaats van de genormeerde 30 procent. Maar dat zou in de toenmalige wetgeving niet verboden zijn geweest, en andere olieconcerns deden hetzelfde.