Was: oud karton. Is nu: fraaie kaft

Papierverzamelaars en kunstenaars hebben in Argentinië een alternatieve uitgeverij opgezet.

Het ‘antikapitalistische’ project krijgt navolging.

Orlando el Holandés, of, Papá, por qué no viene Cruyff? (Orlando, de Nederlander. Papa waarom komt Cruijff niet?) is een van de boeken van uitgeverij Eloísa. Het is geschreven door de Argentijnse sportjournalist Gabriel Casas en verhaalt over de verboden liefde van een Argentijns ventje voor voetballer van Oranje. Foto Marcel Haenen Haenen, Marcel

Een vijftiger duwt een winkelwagentje door de verpauperde straten van de arbeiderswijk La Boca in Buenos Aires. Hij parkeert zijn met oud karton volgeladen kar in de straat Brandsen van de Argentijnse hoofdstad. Daar, voor de boekfabriek op nummer 647, is beeldend kunstenaar Javier Barilaro op een tafel bezig oude dozen te snijden in een handzaam formaat. Samen laden ze het gebruikte karton uit dat straks wordt verwerkt in unieke boeken.

Van oud karton kaften maken voor nooit eerder uitgegeven verhalen van Latijns-Amerikaanse schrijvers. Dat is het werk van de alternatieve Argentijnse uitgeverij Eloísa Cartonera. Schrijvers leveren gratis verhalen die elk met een originele handgeschilderde kartonnen kaft voor 1,25 euro worden verkocht.

„Iedereen gaat erop vooruit bij onze uitgeverij”, vertelt Barilaro terwijl hij naast de met financiële hulp uit het buitenland gekochte drukpers een sigaretje rookt. „Schrijvers zien hun werk verspreid, lezers kunnen goedkoop goede, aparte boeken kopen en de cartoneros die in hun bestaan voorzien door het verzamelen van oud papier ontvangen een betere prijs.” De marktprijs voor een kilo karton is in Argentinië 10 eurocent, maar Eloísa betaalt 38 cent voor dezelfde hoeveelheid.

Het in 2003, een jaar nadat in Argentinië een economische crisis in volle hevigheid losbarstte, begonnen bedrijfje is een succes. In de catalogus van de uitgeverij prijken meer dan honderd titels. Barilaro is net terug van de biënnale kunstbeurs in São Paulo in buurland Brazilië waar hij meer dan tweeduizend boeken heeft verkocht.

En omdat door gebrek aan werkgelegenheid papier verzamelen in heel Latijns-Amerika een groeiende bedrijfstak is, zijn er inmiddels vergelijkbare uitgeverijtjes in Peru (Sarita Cartonera), Bolivia (Yerba Mala) en Brazilië (Dulcineia Catadora). Mexico en Chili volgen snel.

In het gehuurde pand staan jonge meisjes druk te kwasten. Vijftien mensen hebben door Eloísa emplooi. Maar de initiatiefnemer van de uitgeverij en schrijver Washington Cucurto, pseudoniem van Santiago Vega, vertelt dat het bedrijf meer is dan een werkgelegenheidsproject voor papierverzamelaars. Dit is een politiek modelproject dat geheel past binnen de linkse, door de president van Venezuela Hugo Chávez afgekondigde Bolivariaanse revolutie.

„Wij breken met het kapitalistische model. Het gaat in onze coöperatie niet alleen om geld verdienen. Wij werken in groepen waarbij we een goed doel dienen en via meer zelfbestuur en minder bazen ook sociale verandering beogen”, zegt Cucurto.

De economische crisis die Argentinië eind 2001 trof is volgens de schrijver/uitgever namelijk nog lang niet overwonnen. Integendeel. „De kloof tussen arm en rijk wordt alleen nog maar groter. Voor de arbeiders in dit land is de crisis een permanent verschijnsel. En die situatie kan alleen maar worden verbeterd met revolutionaire leiders die zoals Chávez, maar ook Evo Morales in Bolivia, kiezen voor een regering van het volk.”

Sergio, een van de cartoneros die tegen het vallen van de avond even verderop tussen enorme zwarte plastic vuilniszakken bezig is afval te sorteren, zegt ook niet het gevoel te hebben dat de situatie er voor gewone mensen in zijn land op vooruit gaat. „Ik zie steeds vaker dat hele families ’s nachts als cartoneros rondtrekken”, zegt Sergio die tot de eeuwwisseling werkte als vrachtwagenchauffeur. Iedere nacht gaan in Buenos Aires naar schatting zo’n 25.000 mensen op zoek naar oud papier.

Argentinië heeft sinds 2003 weliswaar een linkse president Néstor Kirchner – een goede vriend van Hugo Chávez – de politieke koers deugt niet, vindt uitgever Cucurto. „Argentinië blijft het land waar vooral de grote internationale bedrijven veel geld verdienen. Alleen dankzij nationalisering van eerder geprivatiseerde bedrijven en een echte revolutie kan de armoede worden bestreden.”

Ruim 100 boeken met de geschilderde kaften staan op www.eloisacartonera.com.ar