Shins zijn de ellende van het succes voorbij

Zanger en gitarist James Mercer kreeg na het succes van de vorige cd last van het grootste writer’s block ooit.

Maar de nieuwe Shins-cd werd misschien wel nog beter.

Zanger gitarist James Mercer (tweede van links): Niet iedere popsong kan een vrolijk niemendalletje zijn.” The Shins

Het zal je maar gebeuren: de mooiste indierockplaat van Amerika gemaakt hebben, overal geroemd worden om je songschrijverstalent en dan voor de taak gesteld worden een opvolger van dat meesterwerk bij elkaar te schrijven. Het overkwam zanger en gitarist James Mercer na Chutes Too Narrow, het tweede album van zijn groep The Shins waarmee hij in 2004 niet alleen een millionseller op zijn naam schreef, maar ook op een voetstuk geplaatst werd als een van de beste leveranciers van kippenvel verwekkende rocksongs sinds Jeff Buckley en Kurt Cobain.

Mercer toonde een begrijpelijke reactie: hij klapte volledig dicht. „Ik kon maandenlang niet slapen bij de gedachte dat ik aan een nieuw nummer zou moeten beginnen. Telkens werd ik zwetend wakker, mijn armen om het kussen geslagen en de lakens in een prop. Hoe moest ik in godsnaam aan de hooggespannen verwachtingen voldoen? Ik kreeg last van het grootste writer’s block ooit. Totdat ik mezelf wat relativeringsvermogen kon aanpraten. Ach, het is maar popmuziek, dat soort overwegingen. Pas toen ik zo ver was dat het me eigenlijk niets meer kon schelen, begonnen de creatieve sappen weer te vloeien. Ik denk dat we ondanks al die ellende een nog beter plaat hebben gemaakt dan de vorige.”

Die cd is Wincing The Night Away, een wonder van subtiele schoonheid en melodieuze rijkdom. De titel (‘to wince’ is huiveren) mag letterlijk genomen worden, zegt Mercer, maar bedenk dat er naast al het nachtelijk gehuiver ook een ironische verwijzing in zit naar de luchtige soulhit Twisting the night away van Sam Cooke. „De muziek weerspiegelt de veranderingen in mijn leven en ons functioneren als band sinds we voor het eerst in ons bestaan een periode van succes hebben meegemaakt. Er zijn sombere dingen gebeurd in mijn persoonlijke omgeving, maar wat overheerst was het gevoel van bevrijding toen we ons realiseerden dat er mensen op onze muziek zitten te wachten. Die bereid zijn om onze cd te kopen, maar vooral ook de mensen die verre reizen ondernemen om onze shows te zien.”

The Shins kunnen er van meepraten want James Mercer, bassist Marty Crendall, gitarist Dave Hernandez en drummer Jesse Sandoval verhuisden van het dunbevolkte New Mexico naar het 1500 kilometer noordelijker gelegen Portland, Oregon om dichter bij het rock & roll-vuur te zitten. Hun label Sub Pop is er gevestigd en The Shins zijn het grootste succes van dit indierock-instituut sinds Nirvana, zeker nu Wincing The Night Away vorige week op nummer 2 binnenkwam in de albumlijst van Billboard. „Succes brengt ons in een comfortabele positie,” zegt Mercer, „maar er wordt ook een groter beroep gedaan op ons uithoudingsvermogen. Vrienden van vroeger gaan je met andere ogen bekijken. Het resultaat is dat je leert wie je echte vrienden zijn. Veel van onze nieuwe songs gaan over die veranderingen. Relaties die je niet altijd even handig hebt aangepakt en de eenzaamheid van het artiestenbestaan. Dat alles natuurlijk wel verpakt in poëtische zinnen en mooie melodieën, want anders zou het een saaie bedoening worden.”

Op papier hoeven zijn teksten niet als poëzie te lezen, vindt Mercer. „Dat zou veel te pretentieus zijn. De muziek is er meestal het eerst en de teksten vloeien voort uit het gevoel dat ik krijg als ik een bepaalde melodie neurie. Voor inspiratie daal ik diep af in mijn ziel. Een nummer als Pam Berry bijvoorbeeld, waarin een leraar bespuugd wordt door een meisje uit zijn klas, heeft beslist iets te maken met mijn eigen moeizame tijd op school. In het algemeen zou je kunnen zeggen dat veel van mijn teksten gaan over het onrecht dat mensen elkaar aandoen.”

Een emotie die in Amerika niet erg gewaardeerd wordt, is twijfel, zegt Mercer. „Amerikanen denken in zekerheden: de superioriteit van Amerika als wereldmacht, het belang van je maatschappelijke positie en de rol die iedereen hoort te spelen. Mensen die zo star denken zijn in mijn optiek klaar met hun leven. Ik wíl juist twijfelen aan mezelf, mijn muziek, mijn politieke denkbeelden. Belangrijke artistieke prestaties of grote kunstwerken zijn altijd het gevolg van een dialoog, een discussie. Mijn songs zijn nog niet voor honderd procent af als we ze op de plaat gezet hebben. Ze zijn het beginpunt van een interessant proces: hoe reageert het publiek erop, welke liedjes worden het meest gewaardeerd en hoe ontwikkelen ze zich als we ze vaker spelen? Niet iedere popsong kan een vrolijk niemendalletje zijn.”

Originaliteit is het hoogste goed, vindt Mercer. In het verleden werden The Shins nog wel eens vergeleken met The Beach Boys of The Kinks, maar dit keer waren er geen voorbeelden. „Mijn rol als songschrijver houdt op wanneer ik een idee aan de andere bandleden presenteer. Alle vier laten we onze persoonlijkheid spreken en dus ook alle invloeden en voorkeuren die we meedragen. Toeval speelt een rol. In het nummer A comet appears bijvoorbeeld, hoor je de vogels die ’s nachts op het dak zaten terwijl ik op zolder een partij aan het inspelen was. Normaal zou je zoiets in de studio nog eens netjes overdoen, maar ik wilde dat nachtgevoel in de muziek vangen. Het dromerige, de trance van een slapeloze nacht.”