Provily maakt een spel van eenzame lijven

Voorstelling: Lichaam door Het Zuidelijk Toneel. Regie: Olivier Provily. Gezien: 2/2 Parktheater, Eindhoven. Tournee t/m 17/3. Inl 040-2460656; www.hzt.nl

Schuchterheid, verlegen spel, vragende blikken, stilte: het zijn niet de eerste woorden waaraan je denkt bij toneel en acteurs. Toch munt Lichaam van regisseur Olivier Provily en zijn zes spelers uit door een verstilling die zeldzaam is in het theater.

De nieuwe zaal van het splinternieuwe Parktheater in Eindhoven is een ideale plaats voor Provily’s behoedzame avonturen. Het toneel is een zwarte ruimte. Links een deur, rechts een raam. In de eerste scène toont een actrice haar naaktheid van het eelt op de voetzolen tot krullend haar. Zij laat zien wat ze is: een blank lichaam. In een andere scène zitten de spelers die Jacques en Peter en Annabel heten, alleen aan restauranttafels. Kaarsen branden. Ze zoeken affectie bij elkaar in stamelend Frans. Tot zover is er meer actie en drama dan in Provily’s vorige stuk, Fragmenten (2005). Maar hij blijft de meester – of beginneling? – van het plotloze drama.

Twee meisjes, tweelingzusjes, lopen angstig huilend door een bos waarin ze verdwaald zijn. En dan is er een nieuwe scène waarin sprake blijkt van een driehoeksverhouding tussen twee mannen en een vriendin. Het meisje weet van niets. Deze geheime liefde van haar man wakkert bij haar het verlangen aan zelf een vrouw te kussen. Zo zweeft de voorstelling naar het slot, waarin Annabel een monoloog houdt over het verlangen dat tijdens de voorstelling haar harteklop en die van de toeschouwers „gezamenlijk hoorbaar zijn”.

Het slotbeeld is overweldigend: reusachtige ventilatoren slaan rookwolken over de bühne. Maar hoe hangt alles met alles samen? Het is meer performance dan theater. Waar is de dwingende dramatische structuur? Provily is een regisseur die nog heilig gelooft in de improvisatie. Die methode levert deze vorm op: spelers komen op, doen een scène en gaan weer af. ‘Lichaam’ is niet het kernwoord, eerder eenzaamheid. „L’amour est une desillusion”, roept de man in het restaurant uit. En een ontgoochelde vrouw „haat mannen”.

Het werk van Provily is als een schilderij van Mondriaan: helder, zuiver, een vlak van rust en harmonie. Het zoekt naar abstractie, maar kan dat in het theater? Provily wil met acteurs, toneelbeeld en belichting een picturaal effect bereiken. Dat is een eerlijk, gemeend streven. In sommige fragmenten is de symboliek te zwaar aangezet, dan ligt het gevaar van pathos op de loer. Dat neemt niet weg dat Lichaam intrigerend is. Dit is een toneelspel van eenzame lijven.