Niet pinnen of bellen in nat Jakarta

Jakarta staat onder water, 300.000 mensen zijn dakloos.

De Indonesische hoofdstad groeide afgelopen decennia spontaan en ongeremd. Ook rivieroevers werden bebouwd.

Delen van de Indonesische hoofdstad Jakarta staan onder water nadat hevige regenbuien de stad en omgeving dagenlang hebben geteisterd. Circa driehonderdduizend mensen moesten afgelopen dagen in allerijl hun huizen verlaten nadat de rivieren buiten hun oevers traden. Zeker achttien mensen verdronken.

Alleen donderdag al viel er veertig centimeter regen en in de daarop volgende dagen kwam het openbare leven in de ruim tien miljoen inwoners tellende stad geleidelijk aan tot stilstand. In lager gelegen woonwijken staat tot twee meter water. Van vier miljoen mensen deed gisteren de mobiele telefoon het niet meer, de elektriciteit valt geregeld uit, pinautomaten laten het afweten en benzinestations raken door hun voorraad heen.

De Indonesische hoofdstad wordt in het regenseizoen herhaaldelijk getroffen door overstromingen. Nieuwkomers van het platteland hebben de afgelopen decennia oevers betrokken en er huizen gebouwd. De dertien rivieren die normaliter het water uit de bergen afvoeren, hebben daardoor geen extra overloopgebied meer voor de regentijd. Een afwateringskanaal dat nog in de ‘Nederlandse tijd’ oostelijk van de stad was gepland, is er nooit gekomen en de kwetsbaarheid van het gebied is sterk toegenomen. In het oostelijk deel van de stad werd in enkele kampongs een waterhoogte van maar liefste vier meter gemeld.

In schoolgebouwen, moskeeën en kantoren hebben overal in de stad mensen een veilig heenkomen gezocht. Het plaatselijke Rode Kruis zorgt voor voedsel. Zoals dat gaat in dit land duiken op elke straathoek mensen met kartonnen dozen op om donaties te werven voor buurtgenoten. Mensen ondergaan het ongemak verder betrekkelijk rustig. Op de hoek van de straat verdienen jongelui wat geld bij met het duwen van auto’s die vastlopen in water en modder of met de verkoop van drinkwater bij wegblokkades. Of ze hebben flesjes benzine bij zich die de gestrande bromfietsers te koop worden aangeboden. De rijke stedelingen hamsteren in de supermarkten, de armen wachten op de mobiele karretjes met goedkoop voedsel en vertrouwen erop dat die karretjes ook morgen weer zullen opduiken.

President Yudhoyono bezoekt tot de knieën in het water elke dag een getroffen buurt. Al enkele keren heeft hij aan alle wijken van de stad opdracht gegeven hun „hulpacties beter te coördineren”. Van grootschalige hulpacties is verder weinig te bespeuren. Mensen helpen elkaar en peddelen met rubberbootjes heen en weer om huisraad te halen.

Jakarta is in enkele decennia uitgegroeid tot een metropool, waarbij niet aan stadsplanning is gedaan en milieu geen rol heeft gespeeld. Wat er nog was aan stadsgroen is opgeofferd aan particuliere gebouwen. Publieke infrastructuur ontbreekt. Zo kent de stad nauwelijks openbaar vervoer, er zijn geen waterbekkens, drinkwater begint een nijpend probleem te worden en de bodem verzilt.

Volgens gouverneur Sutiyoso van Jakarta worden de overstromingen steeds erger omdat er in hoger gelegen gebieden stroomopwaarts onbeperkt wordt gebouwd „en er goed wordt verdiend aan de bouw van villa’s”. Rijkelui met dure villa’s in het hoger gelegen Bogor dragen volgens hem bij aan de ellende. De minister van milieu, Rachmat Witoelar, daarentegen verwijt het stadsbestuur van Jakarta zonder enig beleid maar lukraak vergunningen af te geven voor de bouw van huizen, winkelcentra en kantoren: „Er zijn in Jakarta gewoonweg te veel winkelcentra”.

De stad ligt overigens op een ongelukkige plek. De Hollandse kolonisten bouwden het oude Batavia in een laag gelegen moeras gebied wat ook vroeger al gevoelig was voor overstromingen. In de koloniale tijd is een paar keer serieus overwogen de hoofdstad te verplaatsen. Zoiets is inmiddels uitgesloten – Jakarta is qua inwonertal en economie een dominante factor in Indonesië geworden.

Overzicht Engelstalige blogs: www.blog-indonesia.com