Jakarta staat blank, de arme mokt

De Indonesische hoofdstad Jakarta staat grotendeels blank na aanhoudende regenval. Vooral de ‘kleine man’ is de dupe. De rijken wonen hoger en dus droog.

De zware regenval zorgt niet alleen voor overlast. Even buiten Jakarta is een rijstveld op een helling veranderd in een gigantische glijbaan. Foto Reuters Indonesian children play at a flooded rice field at Serpong district near Jakarta on February 4, 2007. Floods in the Indonesian capital have killed at least nine people and made nearly 200,000 people homeless, with the deluge of muddy brown water up to 4 metres (13 feet) deep in some areas of Jakarta, officials said on Sunday. REUTERS/Beawiharta REUTERS

De kleine man in de straat begint te mokken. Drie dagen lang was hij druk met zijn kartonnen doos, vlakbij de McDonald’s, om briefjes van duizend in te zamelen voor de daklozen om de hoek. Hij wees je, als je met de scooter was, over een modderig pad de weg in de doolhof van de kampong om tussen twee overstroomde wijken door de overkant te bereiken. En als je telkens een biljet van duizend in de doos stopte, was hij een en al gulle glimlach en hulpvaardigheid – al is het omgerekend per keer nog geen tien eurocent.

Vanochtend was het anders. Voor een biljet van tienduizend wilde Andy ook wel een praatje maken, maar vervolgens begon hij vooral te mopperen. „Ze hadden de Manggarai-sluis moeten openzetten. Maar de rijkelui hier beschermen elkaar en wij, de kleine man, zijn de dupe.”

Het woord ‘kleine man’ bleef heftig uit zijn mond rollen: rakyat, rakyat, rakyat.

Drie dagen staan hele wijken van de Indonesische hoofdstad Jakarta nu na hevige regenval onder water. Zeker tweehonderdduizend mensen zijn dakloos, Rustam Pakaya van het crisiscentrum heeft het zelfs over 340.000 mensen – al zijn schattingen moeilijk in een stad waar op een normale dag al tussen de 50.000 en 70.000 inwoners geen dak boven hun hoofd hebben. Zeker 29 mensen zijn omgekomen door verdrinking of elektrocutie. En geleidelijk aan raken de mensen het beu en begint het gemopper.

De sluis van Manggarai is inderdaad dicht. Als deze sluis tussen het hooggelegen Bogor en het laaggelegen Jakarta opengaat, stroomt het presidentieel paleis onder, net als de prestigieuze Istiqlal-moskee en de chique wijk uit koloniale tijden Menteng. En, zegt Andy: „Ze hebben liever dat wij uit onze huisjes moeten vluchten dan dat zij daar natte voeten krijgen.”

Het gerucht van de sluis van Manggarai verplaatst zich in de loop van de ochtend zo snel dat de president van het land, de vicepresident en de gouverneur van Jakarta eraan te pas moeten komen om voor de plaatselijke televisie te bezweren dat zij graag natte voeten krijgen wanneer dat de getroffen mensen van Jakarta zou helpen, maar dat zulks helaas niet het geval is.

Indonesië Jakarta ligt al sinds jaar en dag op de verkeerde plek

Ook op hoger niveau komen de verwijten over en weer op gang. De gouverneur van Jakarta, Sutyoso, verwijt de bestuurders van Bogor een onverantwoorde ontbossing en bebouwing met villa’s van het heuvelgebied aldaar. Hierdoor ontbreekt alle absorptiecapaciteit in het gebied en stroomt regenwater meteen naar het aan de Javazee gelegen Jakarta.

Minister van Milieu Racmat Witoelar daarentegen verwijt de stad Jakarta een onbeheerste wildgroei aan bebouwing: „Er worden hier bouwvergunningen afgegeven, terwijl iedereen weet dat het een overloopgebied voor de regentijd is. Ze bouwen maar winkelcentra en kantoortorens op elke vrije plek.”

Jakarta ligt al sinds jaar en dag op de verkeerde plek wanneer het regenseizoen bovenmatig huishoudt. Het oude Batavia werd door de Hollanders gebouwd in een moerasgebied, en herhaaldelijk is ook in vroeger tijden overwogen het vochtige, ongezonde gebied te verruilen voor een veiliger plek. De Nederlandse gouverneur-generaal bouwde een comfortabel paleis vijftig kilometer meer landinwaarts in het hoger gelegen Buitenzorg, thans Bogor geheten.

De laatste 25 jaar is Jakarta zonder enige planning of regie uitgegroeid tot een metropool van meer dan tien miljoen inwoners. Stadsparken zijn er nauwelijks, arme mensen van het platteland hebben huisjes langs de rivieren gebouwd en publieke infrastructuur ontbreekt. Zo zijn er geen opvangbekkens voor water, is er amper openbaar vervoer, geen drinkwatervoorziening, waardoor iedereen die het zich kan veroorloven, water oppompt en verzilting van de stad onvermijdelijk is. Een oud plan nog uit koloniale tijden om ten oosten van de stad een groot afwateringskanaal aan te leggen, is nooit uitgevoerd. Toen de gouverneur er gisteren naar werd gevraagd, begon hij over de complexiteit van onteigeningsprocedures.

Het gevolg van dit alles is dat zulke overstromingen Jakarta regelmatig teisteren in het regenseizoen, ook al zou de huidige in omvang de laatste vijf jaar niet meer zijn voorgekomen. Vanaf vorige week donderdag regende het drie dagen lang hevig en praktisch onafgebroken op West-Java – vrijdag werd op sommige plaatsen maar liefst veertig centimeter regenval gemeten.

De dertien rivieren in en bij Jakarta overstroomden en het gevolg was dat geleidelijk aan op diverse plaatsen de elektriciteit uitviel, dat telefoonverbindingen het lieten afweten en vervoer in grote delen van de stad niet meer mogelijk is. Inwoners die zich financieel een bezoek aan een supermarkt kunnen veroorloven, begonnen te hamsteren, de arme medeburgers konden slechts hopen dat de gebruikelijke voedselkarretjes met goedkoop eten zouden blijven rijden. Op diverse plaatsen delen hulporganisaties echter als alternatief voedsel uit.

Grootste zorg nu is vers drinkwater. Volgens Rustam Pakaya van het crisiscentrum vormen diaree en dysenterie de grootste gevaren, want mensen komen in de verleiding om het smerige water te gaan gebruiken.

Andy op de hoek niet ver van de McDonald’s ziet dat probleem ook en later op de dag moppert hij ook niet meer over de sluis van Manggarai en de rijkelui. Zijn doos voor de inzamelingsactie is ook weg, hoewel het daarachter in zijn kampong toch nog even blank staat als vanochtend. Hij verkoopt nu kleine plastic bekertjes drinkwater met een rietje.

„Voor vijfduizend”, zegt hij lachend, want een woekerprijsje voor een blanke, ach, dat moet kunnen.