Geheel gevormd naar het beeld van de media

Beelden uit de video-installatie ‘Forever’ van Julika Rudelius uit 2006 over oudere vrouwen die alles doen om jong te blijven lijken. Duur 16.40 minuten, courtesy Galerie Diana Stigter Kunstenaar Julika Rudelius filmde voor Forever (2006) vrouwen in Amerika, pratend over hun leven en schoonheid, terwijl ze wandelen langs de rand van hun zwembad. Rudelius, Julika

Tentoonstelling: Ready Media. T/m 10 februari Nederlands Instituut voor Mediakunst Montevideo, Keizersgracht 264, Amsterdam. Di-za 13-18u. 020-6237101, www.montevideo.nl

Wat zegt ze nou? Als ik de barbiepop met lange rode lokken, strakgetrokken gelaat, maat 32 en opgespoten lippen hoor zeggen dat het haar om innerlijke schoonheid gaat, kan ik mijn oren niet geloven. Waarom takelt ze zichzelf dan zo toe? Kunstenaar Julika Rudelius filmde voor Forever (2006) vrouwen in Amerika, pratend over hun leven en schoonheid. Ondertussen wandelen ze langs de rand van hun zwembad, met op de achtergrond een kapitale villa.

Een grotesk beeld van wat schoonheid moet zijn. Of beter: een verschrikkelijke angst om niet langer jong en mooi te zijn. Daardoor beweegt en oogt een zestigjarige vrouw in Rudelius’ film als een tijdloos meisje met een maskerachtig gelaat. Alleen haar benen verraden haar leeftijd. Rudelius maakt pijnlijk en integer duidelijk hoe de media ons alledaagse leven vormgeven.

De tentoonstelling Ready Media in Montevideo belicht de media van alle kanten: ze zijn imagovormend bij Rudelius, maar ze kunnen ook dienen als beeldengenerator waaruit door kunstenaars naar hartelust wordt geput. De Israëlische kunstenaar Sagi Groner bijvoorbeeld gebruikt voor zijn videowerk FAQ (2007) bestaande films, documentaires en archiefmateriaal, en maakt daar een video van die gaat over het leven, de dood, sociale ordes en wetenschap. Ready Media klinkt niet voor niets als een afgeleide van het begrip readymade: het kant-en-klare object dat de status van kunstwerk krijgt, zoals Marcel Duchamp ooit een pissoir tot kunst verhief.

Ready Media is onderdeel van de manifestatie Art in the New Field of Visibility, die deze weken gelijktijdig plaatsvindt in Montevideo, De Appel, De Brakke Grond en Maison Descartes. Doel is te onderzoeken hoe de media en de hedendaagse kunst zich tot elkaar verhouden. Dankzij internet kun je tegenwoordig de hele wereld laten meekijken in je privéleven. Uit de website Weeping Gallery van de Finse kunstenaar Sami Kallinen blijkt dat mensen hun verdriet graag met volstrekt vreemden delen. Je kunt filmpjes van jezelf uploaden, mits in tranen. Die worden dan weer afgespeeld in Montevideo op een tv-scherm. Soms kost het even om de waterlanders op te roepen, iemand stal zelfs de tranen van een vreemde: in schokkerige beelden, in het geniep is een meisje gefilmd dat op straat een uitbarsting heeft, en wordt getroost door een vriendin. Privacy is schaars sinds mobieltjes een camera hebben.

Je zou verwachten dat Ready Media een klaagzang is tegen de rol van de media. Die zijn immers al decennialang onderwerp van kritiek, ook in de beeldende kunst. Feministische kunstenaars als Lydia Schouten, Adrian Piper of Carolee Schneemann vielen sinds de jaren zeventig het vrouwbeeld in de media en de beeldende kunst aan, en maatschappijkritische kunstenaars trachtten onder leiding van theoretici als Theodor Adorno en de Frankfurter Schule de sturende werking van de media te ontmaskeren. Maar de kunstenaars op Ready Media lijken er wel vrede mee te hebben. Het is vooral het werk Wargasm(2003) van Patrick en Heather Burnett-Rose, een videoclipachtige compilatie van beelden uit de oorlog tegen Irak, die ouderwets kritisch het mechanisme van Amerikaanse propagandamachines blootlegt.

Maar het is hier een uitzondering. De meeste kunstenaars zien vooral de verschuiving van de nieuwe media richting het grote publiek: iedereen kan beroemd zijn. Kruip in het wollen, handgebreide supermanpak van Anna Malz en voel je even superheld. Haar werk SupermanSuit XXL bestaat, naast het enorme pak, uit een serie snapshots van dikke, dunne, zwarte, Aziatische en blanke mannen en vrouwen, in datzelfde zo comfortabel stretchpak. De media zijn niet langer iets dat van bovenaf neerdaalt op de massa. Het individu is nu zelf nieuws.

Of dat een goede ontwikkeling is, en of elke traan de moeite waard is, blijft nog maar de vraag. Maar na het zien van deze evenwichtige tentoonstelling weet je weer even hoe de alom vertegenwoordigde media ons wereldbeeld sturen, vormgeven en beïnvloeden.