Alles om te ‘slagen’ voor de Citotoets

Morgen beginnen in het hele land zo’n 157.000 basisschoolkinderen in groep 8 aan de Citotoets. Met de aanschaf van oefen-cd’s en een ‘tweede’ advies door een pedagoog hopen ouders op een hoge score.

Kinderen oefenen voor de Citotoets in de praktijk van orthopedagoog Arnold Groos. Hij biedt ook een onafhankelijke test bij twijfel over het eindadvies. Foto’s Roel Rozenburg Den Haag:2.2.7Cito-toets voorbereiding bij Arnold Groos. © foto's Roel Rozenburg Rozenburg, Roel

Ze zit op een goede basisschool in Den Haag. Larissa’s klas telt negentien leerlingen, de ouders zijn overwegend hoog opgeleid en het merendeel van de kinderen krijgt in groep 8 een vwo-advies. Ook Larissa’s schoolprestaties waren altijd goed en haar ouders dachten dat haar toekomst op het vwo lag.

Maar in groep 7 begonnen de problemen. De entreetoets van Cito, die alvast een indicatie geeft voor het niveau van een kind, bezorgde Larissa „spanning en faalangst”, zegt haar vader Erik, die niet met zijn achternaam in de krant wil. Larissa kreeg het voorlopige advies om naar de theoretische leerweg van het vmbo te gaan.

De vader van Larissa vertrouwde het oordeel van de basisschool niet. Hij stapte naar orthopedagoog Arnold Groos, die een praktijk heeft voor kinderen met ‘onderwijsleerproblemen en opvoedingsproblemen’. Groos constateerde bij Larissa een „aparte vorm van dyslexie”. Met haar cognitieve vermogens was volgens hem niets mis. Zijn advies: vwo. Larissa’s basisschool hoorde dat en besloot tot het gemiddelde: havo.

De Citotoets, officieel Eindtoets Basisonderwijs geheten, wordt vanaf morgen afgenomen bij naar schatting 157.000 leerlingen in groep 8 van de basisschool. De toets geeft een indicatie voor het geschikte type voortgezet onderwijs: vmbo, havo of vwo. Basisscholen baseren zich voor het eindadvies niet alleen op de toets – ook het oordeel van leraren speelt een rol.

Toch proberen ouders in toenemende mate de druk van de Citotoets af te halen. Ze schaffen oefen-cd’tjes aan, waarmee ze hun kind beter willen laten presteren op de toets. Of ze vragen een onafhankelijk advies, buiten school om – bijvoorbeeld van een orthopedagoog als Arnold Groos.

Behalve het ‘schoolkeuzeonderzoek’, dat hij bij Larissa afnam, biedt Groos ook hulp bij de voorbereiding op de Citotoets. Een individuele les van een uur, waarin onder meer aandacht wordt besteed aan ‘breuken, werkwoordspelling en studievaardigheden’, kost 45 euro. In groepsverband lessen volgen kan ook, voor 29 euro per uur. Kinderen nemen gemiddeld twintig lessen, zegt Groos.

In de Haagse praktijk voor orthopedagogie begint de drukte voor de Citotoets tegenwoordig al in juni van het jaar daarvoor. Dan, zegt Groos, beginnen ouders met het aanvragen van testen en cursussen voor hun kind dat op de drempel van groep 8 staat. Er zijn dit jaar „twee keer zo veel” aanvragen gekomen als vorig jaar.

Ook oefen-cd’tjes zijn populair bij ouders. Uitgeverij SM&C uit Enschede biedt bijvoorbeeld de ‘Late Beslissers Set’, waarmee ouders voor 70 euro oefen-cd’s voor rekenen en begrijpend lezen in huis halen. Een complete set, die oefenmateriaal biedt voor alle onderdelen van de Citotoets, kost 160 euro. Otto Sanders, directeur van SM&C, heeft niet te klagen over de verkoop. Sinds oktober verkocht hij „tweeduizend” cd’s. Sanders, van huis uit aardrijkskundeleraar, heeft zelf een aantal vragen gemaakt voor de oefentoetsen. Andere vragen zijn gemaakt door „leraren Nederlands”, en door zijn dochter – „die zit in 4 pabo”.

Het Cito is niet gelukkig met deze toetstrainingen. Oefenen voor de Citotoets is helemaal niet nodig, zegt een woordvoerster. „Je leert iets van onderwijs, niet van het maken van opgaven.” Over het schoolkeuzeonderzoek van Groos heeft het Cito geen mening, aldus de woordvoerster. „Zijn testen meten iets heel anders dan de Citotoets.” Wel wijst ze op de mogelijkheid voor dyslectische kinderen om een aangepaste versie van de Citotoets te maken.

Psycholoog Mart Visser, gespecialiseerd in de Citotoets, betreurt het dat veel basisscholen een groot deel van groep 8 besteden aan oefentoetsen. Leerlingen kunnen daardoor misschien hogere scores halen, zegt hij, maar al die oefeningen gaan ten koste van het onderwijs. „Toch snap ik de scholen wel, want bij slechte Citoscores krijgen ze de Inspectie en ouders op hun dak.”

De Citotoets heeft een te prominente plaats in het onderwijs gekregen, zegt Visser. „Het is een reëel gevaar dat kinderen naar een te hoog schooltype gaan doordat ze de toets beter hebben gemaakt dan op grond van hun niveau van hen had mogen worden verwacht. Dat zie je terug in het aantal leerlingen dat niet kan meekomen op het vwo of de havo, en dan een niveau omlaag moet.”

Oefentoets-aanbieders Groos en Sanders zijn niet zo beducht voor dit gevaar. Het kan zijn dat sommige leerlingen een kunstje hebben geleerd, zegt Groos. „Maar daarvoor moet je wel heel slim zijn.” Sanders relativeert de rol van het oefenen. Het kan zijn, zegt hij, dat iemand daardoor op een te hoog niveau terechtkomt. „Maar er spelen zo veel factoren mee: de omgeving, ouders, vriendinnetjes, de basisschoolleraar.”

Ouders worden mondiger en kritischer, zegt Groos. Hoog opgeleide ouders, zegt hij, zijn vaak teleurgesteld als hun kind naar het praktijkonderwijs moet. „Soms stuur ik ouders weg, als ik inschat dat hun verwachtingen irreëel zijn.” En sommige ouders zijn ronduit paniekerig, aldus Groos. „Maar in veel gevallen is er wel wat aan de hand. Kinderen met faalangst, dyslexie. Dat laten scholen vaak liggen.”

De grote nadruk op de Citotoets heeft volgens psycholoog Visser tot gevolg dat de spanning bij leerlingen en hun ouders steeds groter wordt. Het vele oefenen voert de druk nog verder op, vindt hij. „Dat zorgt voor een toenemend aantal leerlingen dat door faalangst slecht scoort.” De druk is te hoog, zegt ook Groos. Hij heeft geen goed woord over voor de oefen-cd’tjes van SM&C. „Afschaffen! Die creëren alleen maar faalangst.”

De vader van Larissa noemt de psychologische test voor zijn dochter een uitkomst. In de regel accepteren middelbare scholen het advies van Groos, zegt hij. Larissa kan op zoek naar een vwo-school.