Plan Kosovo ‘komt in de buurt’

Wordt Kosovo onafhankelijk? VN-gezant Ahtisaari hield zich gisteren van de domme. Maar in zijn voorstel wordt Kosovo behandeld als een soevereine staat.

Albanese Kosovaren volgen op een tvscherm de persconferentie in Pristina van VN-gezant Ahtisaari die vragen beantwoordt over zijn voorstel voor de status van Kosovo. (Foto AFP) Kosovo Albanian men watch on TV screen UN envoy Martti Ahtisaari's news conference in the Kosovo capital Pristina, 02 February 2007. The draft proposal which former Finnish president Martti Ahtisaari delivered to Tadic earlier Friday, "does not explicitly mention the independence of Kosovo, nor Serbia's sovereignty and territorial integrity in relation to our southern province," Tadic said in a statement. AFP PHOTO / DIMITAR DILKOFF AFP

De eerste minuten van de persconferentie toont VN-gezant Martti Ahtisaari zich geïrriteerd. Misschien is het de vermoeidheid? ’s Ochtends is hij al in de Servische hoofdstad Belgrado geweest, waar zijn voorstel voor de toekomstige status van Kosovo op grote weerstand stuit. Een paar uur later houdt hij een persconferentie in Priština, op het zwaar bewaakte complex van UNMIK, het VN-bestuur in Kosovo. De ruim honderd journalisten willen maar één ding van hem weten: wordt Kosovo onafhankelijk of niet? En dat is precies de enige vraag waarop Ahtisaari het antwoord niet kan en niet wil geven.

In zijn 60 pagina’s tellende voorstel staat tot in details beschreven hoe de Albanezen (90 procent van de twee miljoen Kosovaren) en de Serviërs in Kosovo elkaars rechten moeten respecteren. Kosovo krijgt, volgens het voorstel, het recht om te onderhandelen over lidmaatschap van internationale organisaties. Kosovo krijgt een eigen vlag en volkslied, „mits die het multi-etnische karakter van Kosovo representeren”. Ahtisaari: „Dat is mijn doel: een basis leggen voor een Kosovo waar men met elkaar kan samenleven.”

Maar echt helpen doet het niet. ‘Multi-etnisch’ is een leeg begrip in Kosovo, waar de Albanezen en Serviërs acht jaar na de oorlog strikt gescheiden van elkaar leven.

Dus stelt de zoveelste journalist de hamvraag. Wordt Kosovo onafhankelijk?

Ahtisaari’s aanvankelijke irritatie is dan omgeslagen in meligheid. „Ik had het kunnen weten”, zegt hij. „Heb alsjeblieft begrip voor een arme stakker als ik. Ik moet me als een idioot gedragen, en daar word ik voor betaald.”

Ahtisaari moet zich van de domme houden, terwijl de hele wereld veronderstelt dat juist híj de wijsheid in pacht heeft.

In een interview met een Bosnische krant waarschuwt de leider van de Kosovo-Serviërs Oliver Ivanovic dat uitvoering van het voorstel „de regio volledig zal destabiliseren”. De oorlog breekt uit, niet vandaag, maar wel in de nabije toekomst, zegt Ivanovic. Servië zal volgens hem vechten voor Kosovo. Ivanovic: „Volkomen legitiem, voor een land dat van een stuk territorium wordt beroofd.” Ivanovic’ oplossing is volledige autonomie voor de Kosovaren. „Maar Servië behoudt de soevereiniteit.”

Dit is pure Servische propaganda, vindt Krenar Gashi. Volgens hem komt het voorstel „in de buurt van wat wij Kosovaren willen”. In café Down Town tegenover het VN-hoofdkwartier volgt Krenar, een 24-jarige socioloog, op een televisiescherm de eerste reacties op Ahtisaari’s bezoek. De Kosovaarse premier Agim Ceku spreekt zijn blijdschap uit over het feit dat Kosovo in het voorstel wordt behandeld als een soevereine, onafhankelijke staat. Gashi: „Onze premier mag dat zeggen, die arme Ahtisaari niet. Vandaar dat hij begrip vraagt voor zijn positie als idioot.”

Volgens Gashi is het grote struikelblok in het voorstel de wijze waarop de bevoegdheden van lokaal bestuur in door Serviërs gedomineerde gemeentes worden verruimd. Een Kosovo-Servische gemeente mag in de toekomst banden onderhouden met Servië en vanuit Belgrado fondsen werven. „Zo blijft het bestaan van twee parallelle bestuurlijke structuren in Kosovo in stand.”

Verderop in de stad is het kantoor van de beweging Zelfbeschikking, dat met felle acties ageert tegen de huidige status van Kosovo als protectoraat van de Verenigde Naties. November vorig jaar nog bestormden leden van Zelfbeschikking het UNMIK-gebouw waarbij een deel van de muur rond het hoofdkwartier omver werd gehaald. UNMIK-politie zette traangas in om de demonstranten op afstand te houden.

„Athisaari’s voorstel is onacceptabel”, zegt Albin Kurti, de charismatische leider van Zelfbeschikking. Hij hekelt de bevoogdende rol van de internationale gemeenschap. „Het VN-bestuur wordt op termijn overgedragen aan de Eurpese Unie, maar dat betekent niets minder dan het vervangen van de ene koloniale macht door een andere.”

Op 10 februari organiseert Zelfbeschikking een demonstratie. Ook Albanese jongeren uit omringende landen als Macedonië en Montenegro hebben aangekondigd naar Priština te komen. „Het wordt een massabetoging tegen het VN-voorstel”, zegt Albin Kurti.

Voor zijn ongeduld en frustratie heb ik alle begrip, zegt socioloog Gashi. „Maar Kurti gaat te ver. Sinds hij in de jaren negentig korte tijd vast zat in een Servische cel is hij verslaafd geraakt aan zijn rol als martelaar. Maar met zijn houding komen we niet veel verder.”

Wat Gashi werkelijk zorgen baart is „het onvermogen van de huidige politieke elite.” Tijdens het laatste congres van de LDK, de grootste partij in Kosovo, gingen leden met elkaar op de vuist en werd er met wapens in de lucht gezwaaid. Gashi: „Ze kunnen wel hard schreeuwen vóór de onafhankelijkheid, maar ze kunnen het bestuurlijk nog helemaal niet aan.”