Noodgreep

Eric Dezenhall, auteur van het boek ‘Nail ’em’ moet uitgevers helpen in hun strijd tegen de gratis wetenschapsbladen. Dezenhall Resources

De wetenschappelijke uitgevers hebben een pitbull ingehuurd om hun marktpositie te verdedigen. Dat concludeert Nature in een nieuwsbericht. De redactie citeert uit e-mails waaruit blijkt dat de Association of American Publishers zich afgelopen zomer heeft laten adviseren door Eric Dezenhall, een man die in het Amerikaanse zakenblad Business Week is getypeerd als ‘de pitbull van Public Relations’. Dezenhall’s reputatie berust onder andere op zijn boek Nail ‘Em! Confronting High-Profile Attacks on Celebrities and Businesses (1999). Daarin legt hij uit dat de strijd om de publieke opinie een bloedige is die op leven en dood wordt gevoerd. Tot de leden van de AAP behoort Elsevier, maar een woordvoerder van de uitgever wil niet bevestigen dat er met Dezenhall direct contact is geweest.

De uitgevers voelen zich bedreigd omdat gratis toegankelijke wetenschappelijke tijdschriften – van onder andere de Public Library of Science – een alternatief bieden voor hun dure abonnementen. Ze willen ook niet dat overheden wetenschappers gaan verplichten om publicaties binnen een half jaar na verschijning in een openbaar archief te plaatsen. Volgens Dezenhall zouden de uitgevers in de media moeten uitleggen dat publieke toegang tot wetenschappelijke stukken gelijk staat aan censuur.

Dat lijkt vergezocht. Gratis toegankelijke archieven geven het publiek toegang tot onderzoek dat vaak met belastinggeld is gefinancierd. “Nu zijn dit soort databases nog onvolledig, omdat de wetenschappelijke uitgevers de rechten van veel publicaties hebben”, zegt Leo Waaijers van de stichting Surf. Waaijers heeft voor de Nederlandse universiteiten Darenet opgezet, een (onvolledige) openbare database met dissertaties en publicaties van Nederlandse topwetenschappers.

Volgens Waaijers voert Elsevier ook ‘een vinnige lobby’ bij de Europese Commissie en ambtenaren van het Ministerie van OCW. “Ze zeggen dat de uitgeversbranche in zijn bestaan wordt bedreigd’’, zegt Waaijers. “Met dat argument hebben ze de verplichte publicatie in openbare databases ook in Groot-Brittannië en de Verenigde Staten nog kunnen tegenhouden. Ook de Europese Commissie komt maar niet tot een standpunt.”

Volgens Nick Fowler, Directory of Strategy van Elsevier, komen de abonnementstijdschriften in gevaar als al hun artikelen binnen een half jaar openbaar worden. Hij meent dat uitgevers in onderhandeling met verschillende onderzoeksfinanciers overeenstemming kunnen bereiken over het plaatsen van artikelen in een gratis toegankelijke database.

Maar volgens Waaijers is iedereen behalve de uitgevers voorstander van een openbare databank waarin alle artikelen binnen een vaste termijn worden opgenomen: “Dat Elsevier een adviseur als Dezenhall heeft ingehuurd bevestigt alleen maar dat ze bezig zijn met een achterhoedegevecht.”