Geest en ziel eindelijk verenigd

Toneel: Narziss & Goldmund van Herman Hesse, door Toneelschuur producties. Tournee t/m 11 feb. Inl. 023-5173900 of www.toneelschuur.nl.

Herman Hesse’s roman Narziss und Goldmund (1930) draait om de vriendschap tussen monnik Narziss en kunstenaar Goldmund. De pure ascetische wetenschapper, levend in onthouding, levend voor de geest, tegenover de pure kunstenaar, volkomen vrij levend voor het vlees, levend voor het hart.

Regisseur Erik Whien en bewerker Tom Blokdijk willen in hun toneelbewerking de roman niet puur romantisch kleurrijk opdienen. Ze bedachten een raamvertelling van drie bibliothecarissen in nette pakken die in een bibliotheek het verhaal aan ons vertellen. Zo doet de voorstelling denken aan het literaire verteltoneel van De Tijd en aan de Amerikaanse groep Elevator Repair Service die vorig Holland Festival The Great Gatsby in een raamvertelling plaatste van kantoorpersoneel dat de roman naspeelt.

Whien en Blokdijk vinden dat in ieder mens een Narziss en een Goldmund leeft, dus laten ze de drie bibliothecarissen alle rollen afwisselend spelen. Dat geeft meteen ruimte voor ironische terzijdes en het benadrukt het kunstmatige van het sprookje.

Maar het mooiste effect van de raamvertelling is dat Whien er een ander verhaal naast plaatst: de drie bibliothecarissen vertellen aanvankelijk onwennig, zenuwachtig lachend, zeer geremd in het spelen van vooral de erotische scènes. Ze zijn drie nerdy Narzissen die opeens een Goldmundiaanse kunst, het toneelspelen, onder de knie moeten krijgen. Niet gewend om zichzelf, hun lichaam te geven, gaat dat aanvankelijk heel krukkig. Maar dan worden ze meegesleept door het verhaal, en allengs gaan de kleren los, vliegen de boeken door de zaal, en rollen de grijze heren over de vloer. De bekertjes water uit de kantoorpomp maken plaats voor glazen wodka. Zo hebben Whien en Blokdijk iets bereikt dat in het boek onmogelijk is: Narziss en Goldmund gaan in elkaar op. Geest en ziel eindelijk verenigd.

Ook een andere laag in de roman – de zoektocht van Goldmund naar de volmaakte oervorm die in alle verschijningen verborgen ligt – wordt subtiel en poëtisch aangestipt. In de linker bovenhoek van het podium verschijnt drie keer een lichtflits, alsof de zon kort weerspiegeld wordt in een dichtslaand raam van de achterburen. De spelers zien het steeds net niet. Een glimp van de volmaakte wereld, waarvan deze een armzalige afspiegeling is.