Een ‘historisch’ aanbod van miljarden

Ze doen het onder druk van minister Winsemius (VROM), maar toch: woningcorporaties gaan miljarden investeren in 140 probleemwijken. ‘Ze zijn de vrijblijvendheid voorbij’.

Voorzitter Willem van Leeuwen van koepelorganisatie Aedes aarzelt niet het aanbod te bestempelen als „historisch”. Gisteren besloten de ruim 500 woningcorporaties de komende jaren miljarden euro’s extra te investeren in de ongeveer 140 probleemwijken die Nederland telt.

Het is voor het eerst dat de woningcorporaties zo’n bod „gezamenlijk” op tafel leggen. Ook wijst Van Leeuwen op het verplichtende karakter, door de heffing die rijke corporaties opgelegd kunnen krijgen om arme corporaties in probleemwijken te helpen (zie inzet). „Anders zou het alleen maar een mooi verhaal zijn van mij”, aldus de Aedes-voorzitter.

De fractiespecialisten van de beoogde coalitiepartijen CDA en PvdA onderstrepen ook het grote belang van het ‘Antwoord aan de samenleving’ waarmee de Aedes-leden gisteren instemden. PvdA’er Depla spreekt van een „doorbraak”. Zijn collega Bochove (CDA) spreekt van een „positief signaal”.

Helemaal gladjes verliep de besloten Aedes-ledenvergadering niet. Eenvijfde van de leden stemde tegen. Er was kritiek op het aanbod huurders met lage inkomens de komende twee jaar een huurkorting van in totaal 600 miljoen per jaar te bieden. Volgens de critici, waaronder ook huurdersorganisatie Woonbond, moeten wooncorporaties „geen inkomenspolitiek” voeren, maar is dat een taak van de overheid. Het bod van 600 miljoen voor de huurders blijft wel overeind, maar de wijze van besteding voor de huursector wordt onderdeel van overleg met een nieuw kabinet.

Een kenmerk van de wooncorporaties, die samen zo’n 2,4 miljoen (betaalbare) huurwoningen bezitten, was steeds hun optimisme. Zij beloven vaak meer dan zij waarmaken. „De ervaring leert dat de prognoses voor bijvoorbeeld de nieuwbouw bij lange na niet worden gerealiseerd”, staat nog in het jongste verslag van financiële toezichthouder Centraal Fonds Volkshuisvesting. Gaat het vanaf nu anders?

PvdA-Kamerlid Depla, die de Aedes-vergadering bijwoonde, meent dat de wooncorporaties nu „de vrijblijvendheid voorbij” zijn. ,,We waren gewend aan papieren plannen”, zegt hij. Directeur Scherpenisse van de Stuurgroep Experimenten Volkshuisvesting – een deels door VROM gesubsidieerde denktank – spreekt van de „overwinning van het maatschappelijk ondernemerschap” in de sector. Depla noemt het in dit verband belangrijk dat de corporaties bereid zijn een deel van hun vermogens in te zetten voor de sociale samenhang van wijken.

Ook de stedenclub G27 juicht de voorgenomen investeringen in „maatschappelijk vastgoed” toe. Eerder sloten steden als Amsterdam met hun lokale corporaties al akkoorden hierover. Wethouder Herrema (Wonen, PvdA) ziet „parallellen” tussen dat akkoord en het ‘Antwoord aan de samenleving’.

Een twintigtal woningcorporaties in grote steden kondigde onlangs al aan 2,5 miljard extra investeringen per jaar in probleemwijken aan. Aedes-voorzitter Van Leeuwen gaat ervan uit dat de extra investeringen van alle woningcorporaties samen in de probleemwijken ten minste ruim twee keer zo hoog zullen uitvallen.

Het plan van de gezamenlijke corporaties moet ook hun geschonden imago (door torenhoge salarissen van sommige directeuren en verloedering van wijken) herstellen. „Ik hoop de stevigheid van het aanbod en de bijbehorende garanties onze reputatie zullen bijstellen”, zegt Aedes-voorzitter Van Leeuwen. Bovendien moest de groeiende politieke druk worden geneutraliseerd. Met het aanbod moet worden voorkomen dat een nieuw kabinet de vermogens van de corporaties met een belasting afroomt. Het bod werd uitgelokt door demissionair minister Winsemius (VROM, VVD). Hij ontpopte zich de laatste maanden als klassieke bovenmeester: hij maande de klas tot orde, dreigde met straf, maar was bij goed gedrag ook bereid ‘zijn’ jongens te helpen. Voorgangster Dekker (VVD) probeerde de corporaties met brieven, speeches en bezoeken al onder druk te zetten.

Winsemius had het tij mee. De publicatie van de alsmaar groeiende financiële vermogensoverschotten (nu: 45 miljard euro) van de corporaties was koren op de molen van ontevreden Tweede Kamerleden, die eisten dat corporaties meer deden dan stenen stapelen. De rellen in de Franse voorsteden drukten de politiek nog eens met de neus op de feiten.

Van Leeuwen van Aedes legt de bal nu bij een nieuw kabinet. Het ‘Antwoord aan de samenleving’ is ook een wensenlijst. Zo geldt het bod van 600 miljoen voor de huursector voor twee jaar. De woningcorporaties willen het kabinet op die manier dwingen met nieuw beleid het verschil tussen woonlasten voor kopers en huurders kleiner te maken. „Als het kabinet dus geen heldere visie geeft, dan is het aan het kabinet en niet aan ons om dat aan huurders uit te leggen”, aldus Van Leeuwen.

Een nieuw kabinet moet volgens hem ook met „objectieve criteria” komen om probleemwijken aan te duiden. Winsemius sprak eerder van 140 wijken, maar het kunnen er volgens Van Leeuwen ook meer of minder worden.

„Wat ook belangrijk is voor onze inzet”, onderstreept Van Leeuwen, „ is dat we ervoor gaan zorgen dat we samen met andere maatschappelijke partners prestatiecontracten sluiten en meten of wijken ook echt omhoog gaan.” Nu heeft bijna eenderde van de gemeenten geen prestatieafspraken met woningcorporaties, zo blijkt uit cijfers van de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG). Uit cijfers van het Centraal Fonds blijkt overigens ook dat er bij corporaties huiver bestaat om in de moeilijkste wijken aan de slag te gaan. Volgens Van Leeuwen ligt de „eindregie” altijd bij de gemeente. Maar hij verheelt niet dat corporaties zich zeer actief zullen opstellen. „We gaan alle maatschappelijke organisaties en financiers dwingen zich duurzaam te verplichten aan een wijk”, zegt hij. Stel: een welzijnsorganisatie laat het afweten. Wat dan? „Dan springt de woningcorporatie in het gat. ” Of stel: een schoolbestuur laat een schoolgebouw verslonzen. Van Leeuwen: „Dan zeggen we nou is het afgelopen. Hier is ons plan. Hier is ons geld.” En als het bestuur nee zegt? „Dan stappen we naar de krant.”