De stelling van Gosse Boxhoorn: Nederland ontwijkt harde keuzes voor duurzame energie

Traditionele producenten hebben te veel invloed op het energiebeleid. Van een ‘eerlijk speelveld’ voor duurzame energie is dus geen sprake, zegt Gosse Boxhoorn tegen Hans Buddingh’.

Gosse Boxhoorn is CEO van zonnecellenfirma Solland Solar Energy BV in Heerlen/Aken en ex-manager van Shell. Heerlen, 19-01-07. Dr. Gosse Boxhoorn, van Solland Solar Energy Holding BV. Foto Leo van Velzen NrcHb. Velzen, Leo van

Voorzitter Barroso van de Europese Commissie presenteerde een plan voor een steviger aanpak van het klimaat- en energieprobleem: reductie van de CO2-uitstoot met 20 procent in 2020 ten opzichte van 1990 een aandeel duurzame energie omhoog naar 20 procent. Volgens hem is een ‘nieuwe industriële revolutie’ gericht op duurzame energie nodig. Wat vindt u?

„Het is nuttig als de Europese Commissie zich uitspreekt over de toekomst van de energie in Europa. Maar er moet wel een eerlijk speelveld worden gecreëerd voor de verschillende energievormen. En als je niet afdwingt wat lidstaten moeten doen, komen we nog nergens.’’

Is CO2-reductie met 20 procent haalbaar?

„Ik heb grote twijfels, want de vorige doelstelling hebben we ook niet gehaald. Nu komen we met nieuwe doelstellingen en die zouden we dan wel gaan halen? Helaas is het zo dat de gevestigde orde een geweldige lobby heeft in Brussel.’’

U zegt dat er geen eerlijk speelveld is. In hoeverre wordt u benadeeld?

„Een voorbeeld: er wordt in Europees verband 10 miljard euro besteed aan kernenergieonderzoek en stimulering van kernenergie. Op het gebied van duurzame energie is dat 300 miljoen. Dat zijn scheve verhoudingen. Ook op het niveau van de lidstaten zien we dat allerlei potten verdeeld worden, ook ten behoeve van fossiele brandstoffen. Op die manier komen we er nooit. Als we praten over een eerlijk speelveld, vind ik het erg vreemd dat we bijvoorbeeld in Nederland voor CO2-opslag 80 miljoen euro uittrekken. De vervuiler betaalt toch? Waarom laten we de bedrijven die CO2 uitstoten dat potje niet vullen, in plaats van de belastingbetaler? Het is tijd voor harde keuzes en harde doelstellingen.’’

Wat provocerend gesteld: de voorzitter van de Nederlandse Taskforce Energietransitie is een Shelltopman, de voorzitter van de Algemene Energieraad is een ex-Shelltopman. Hebben grote firma’s en energieleveranciers te veel invloed en te weinig oog voor bepaalde zaken?

„Als je wilt veranderen moet je ook mensen in adviesorganen benoemen die bereid zijn te veranderen. Er zijn meer mensen buiten de traditionele energiebedrijven die verstand van energie hebben en de Nederlandse overheid kunnen helpen heldere keuzes te maken. In het verleden hadden we de Brede Maatschappelijke Discussie over kernenergie. Ik pleit er niet voor die discussie opnieuw te voeren, maar ik vind het wel van belang de energiediscussie niet in kleine kring te beslissen. Als je toekomstige energiebronnen tot ontwikkeling wilt brengen dan is daar in verhouding veel meer geld voor nodig dan wat je voor bestaande energiebronnen inzet. Als je keuzes maakt, moet je op twee dingen letten: wat betekent het voor de toekomstige energievoorziening van Nederland en voor de werkgelegenheid.’’

Trek uw conclusies eens.

„Ik denk dat we naar het Duitse model moeten kijken. In Duitsland zijn 170.000 hightecharbeidsplaatsen gecreëerd in duurzame energie. Dat is niet alleen zonne-energie, maar ook wind en biomassa. De grootste markt is Duitsland en daar zijn de meeste bedrijven. Er wordt relatief veel geld geïnvesteerd, gebaseerd op een duurzame-energiedoelstelling en industriebeleid.’’

Wat ging er fout in Nederland?

„In de jaren negentig is onder minister Wijers (EZ, D66) een zonne-energieconvenant gemaakt met doelen voor onder andere industrie en bouwondernemingen. Dat hebben we in vier jaar waar gemaakt. We hebben toen ook een doelstelling geformuleerd voor 2010 om zonne-energie in Nederland op redelijke schaal mogelijk te maken. Maar minister Brinkhorst (EZ, D66) en staatssecretaris Van Geel (Milieu, CDA) hebben een dikke streep door het hele zonne-energiebeleid gehaald met desastreuze gevolgen voor een aantal ondernemers.’’

Liet uw lobby zich onvoldoende horen, was het domheid of gebrek aan visie in Den Haag?

„Men had een subsidieregeling bedacht met een open eind, waardoor zonnepanelen werden geplaatst met enorme subsidies, waar niemand om gevraagd had en er zijn ook subsidies gegeven voor zonnepanelen die nooit zijn gerealiseerd. Duitsland heeft een kostendekkende vergoeding voor daadwerkelijke teruglevering van de opgewekte stroom. Dat kost de Duitse burger zeven euro per jaar. Deze aanpak breekt door in Europa, zoals Frankrijk, Spanje en Italië. Het is natuurlijk zonde dat we in Nederland ontzettend veel geld besteden aan technologieontwikkeling, maar vergeten dat er dan ook een markt bij hoort met marktstimulansen.’’

Hoe weet u zo zeker dat er een goede markt voor zonne-energie komt?

„We hebben de laatste twintig jaar gezien dat bij verdubbeling van de markt de kostprijs van zonne-energie twintig procent daalt. Zonne-energie is een halfgeleidertechnologie en die heeft laten zien dat als de schaal groot genoeg is de prijs sterk kan dalen. Binnen tien jaar is zonne-energie goedkoper dan de elektriciteitsprijs voor consumenten.’’

Hebben we hier voldoende zon?

„Nederland kan volledig op zonne-energie draaien als we 2 tot 3 procent van het oppervlak met zonnepanelen zouden bedekken. Overigens moeten we dat helemaal niet willen, we moeten zorgen voor een energiemix. We hebben tal van milieumaatregelen genomen om de burger te dwingen stappen te zetten, laten we dat nu ook met duurzame energie doen.’’

Maar hoe komt er een markt? Overheden richten geen bedrijven op.

„Met zonne-energie moet je dus nog enige jaren beleid voeren. Er zijn verschillende methoden. We hebben de energiebelasting. Het is als de wegenbelasting. Als je die in het potje van Zalm stopt, ben je het geld kwijt. Energiedragers waarvan we vinden dat ze het milieu belasten, moet je belasten. Als je de opbrengst ten goede laat komen aan schone technologie en schone energie, denk ik dat we een geweldige stap kunnen zetten. Dan hebben we ook een enorm prijsmechanisme waardoor zonne-energie nog eerder gaat doorbreken in Nederland.’’

Pleit u voor uw eigen onderneming? Want u kunt geld verdienen met zonne-energie.

„Nee. Ik ben gedreven, ik wil iets bereiken en ik wil ook keuzes maken die het land verder helpen. Daarom sta ik achter zonne-energie.’’

Werkgeversorganisatie VNO-NCW zei in een reactie op het Brusselse plan dat Europa in een nadelige concurrentiepositie komt als de VS en China niet meedoen.

„Ik begrijp niet dat VNO-NCW niet achter een omslag richting zonne-energie gaat staan. Binnen Shell zeiden we wel eens dat het Stenen Tijdperk niet afliep door gebrek aan stenen. We hebben nieuwe technologie die beter is dan oude technologie. Laten we daar dan ook in investeren. VNO-NCW is bang dat dit gaat leiden tot hogere elektriciteitsprijzen. Ik zou de heren willen melden dat als we in Nederland niks doen we zeker weten dat het maar één richting opgaat: hoge elektriciteitsprijzen.’’

Waarom?

„Gewoon, omdat er een tekort is dat uiteindelijk zal leiden tot een crisis. Meneer Poetin kan straks gas leveren aan Europa of Azië. De Aziaten kunnen intussen de rekening betalen. Er zijn meer landen en spelers die machtiger worden en die gaan zich ook steeds meer bemoeien met energiepolitiek. Wij hebben als Nederlanders geen enkele mogelijkheid die politiek te beïnvloeden. Dan zeg ik laten we dan niet langer van het buitenland afhankelijk zijn. We moeten in Nederland investeren door zelf fabrieken op te richten en zelf schone technologieën te creëren. Dat geeft ook ook goede exportmogelijkheden. Meneer Brinkhorst heeft destijds gezegd dat als er een probleem is in Nederland, Frankrijk ons dan wel gaat helpen. Nou, ziet u dat gebeuren dat als er een wereldwijde crisis uitbreekt op het gebied van energie dat Frankrijk ons gaat helpen? No way.”

Uw bedrijf exporteert naar Duitsland, Italië, ook China. Hoeveel van uw zonnecellen komen in Nederland terecht?

„Helaas vrijwel niets.”

    • Hans Buddingh'