De lezer heeft gesproken

Geen vrouwen, geen Belgen. Negen romans, één verhalenbundel. Negen klassieken, één outsider. Twee keer Willem Frederik Hermans. De shortlist voor de verkiezing van het favoriete fictieboek van Nederland is bekend. En verrassend.

Hersenschimmen’ 1984, J. Bernlef

Door Pieter Steinz

De lezer heeft gesproken. Meer dan 6.500 stemmen werden uitgebracht via de website www.hetbesteboek.nl; tien boeken zijn gekozen op de lijst van kandidaten voor het favoriete Nederlandstalige boek aller tijden. Hoewel, Nederlandstalig? Zeg maar gerust Nederlands. Op de hele shortlist is geen Vlaming te vinden; geen Boon, geen Claus, geen Elsschot – zelfs de outsider Paul Koeck, wiens roman De bloedproever het in de eerste weken van de verkiezing heel goed deed, haalde het niet. Ook Surinamers en Antillianen (Dubbelspel!) ontbreken; het exotische element komt geheel en al voor rekening van de Iraanse Nederlander Kader Abdolah, die bovendien de auteur is van de recentste titel in de toptien. Het huis van de moskee, zijn autobiografische roman over een familie in het Perzië van de Sjah en het Iran van de Revolutie, verscheen nog geen veertien maanden geleden.

Met schrijfsters is het nog droever gesteld op de shortlist van Neêrlands favoriete fictie. Geen enkel boek van een vrouw haalde de Bovenste Tien, al scheelde het in het geval van Het woud der verwachting van Hella S. Haasse weinig. De historische roman over dichter-hertog Charles d’Orléans stond niet op de oorspronkelijke longlist van 250 titels – wat ongetwijfeld een handicap was – maar kwam wel in de buurt van een ereplaatsje, net als Knielen op een bed violen van Jan Siebelink en De tweeling van de enige andere vrouw bij de beste 25, Tessa de Loo. Als je bedenkt dat de Nederlandse lezers in meerderheid vrouwen zijn, dan kun je concluderen dat de in de politiek zo succesvolle aansporing ‘Stem een vrouw’ weinig weerklank heeft gevonden in de eerste ronde van de verkiezing van het beste boek. En nu is het te laat.

Overigens is de lijst, die hieromheen alfabetisch naar schrijver gerangschikt is, niet bepaald een lichtzinnige. Vijf van de tien boeken – negen romans en één novellenbundel – zijn onbetwiste klassieken; vier andere kun je omschrijven als moderne klassieken, en Het huis van de moskee is de enige titel die in de literaire kritiek niet algemeen enthousiast onthaald werd. Het is bovendien mooi voor het evenwicht dat de helft van de boeken van levende auteurs is, en dat zowel de 19de eeuw (Max Havelaar) als de vroege 20ste eeuw (De uitvreter/ Titaantjes/ Dichtertje) vertegenwoordigd zijn. De jaren twintig, dertig en zeventig komen er bekaaid af; de jaren negentig zijn met drie titels De ontdekking van de hemel, Het Bureau en Publieke werken) overexposed; uit alle andere decennia van de afgelopen honderd jaar is er één boek gekozen.

En nu? Vanaf vandaag wordt het menens. Alle boeken gaan terug naar nul punten en alle lezers mogen een tweede keer stemmen. Net als in de eerste ronde wordt u gevraagd uw stem in maximaal 50 woorden te motiveren en zo dubbel te laten tellen. Bovendien geldt nog steeds dat de opstellers van de drie beste motivaties worden uitgenodigd op te treden als lid van het lezersteam in het NPS televisieprogramma De Avond van het Boek, dat aan de vooravond van de Boekenweek wordt uitgezonden. Onder alle inzenders worden begin maart 25 exemplaren van Het web van de wereldliteratuur, een introductie tot 100 leeslijstklassieken, verloot.

Om de lezers te helpen bij hun keuze, of te herinneren aan hun favoriete boek, zullen op deze plaats speciale ‘boekenambassadeurs’ de komende weken hun persoonlijke voorkeur verdedigen. De einduitslag wordt bekendgemaakt tijdens de uitzending van De Avond van het Boek op zondag 11 maart rond 21.30 uur.

Breng uw stem uit op: www.hetbesteboek.nl