‘Woorden doden niet, doen wel pijn’

Premier Rasmussen is de Kennedy van Denemarken. Over hem maakte Morten Hartz Kaplers een fakedocumentaire, die nu op het filmfestival in Rotterdam is te zien. AFR gaat ook over Pim Fortuyn.

Persconferentie in de film ‘AFR’. Hartz Kaplers: „Het grootste deel van ons leven speelt zich af in de virtuele realiteit van de media.”

Hoeveel presidenten kun je tijdens één filmfestival vermoorden? De Amerikaanse fakedocumentaire DOAP (Death of a President) monteert uit reeds bestaande journaalbeelden en nepinterviews een toekomstige aanslag op de Amerikaanse president Bush. AFR van Deen Morten Hartz Kaplers (1971) doet precies hetzelfde met de Deense premier Anders Fogh Rasmussen. Deze week beleefde AFR zijn wereldpremière op het Internationale Film Festival Rotterdam waar de film geldt als kanshebber voor een van de drie Tiger Awards die vanavond worden uitgereikt.

Na de cartoonrellen van vorig jaar sprak Rasmussen zich stellig uit voor de vrijheid van meningsuiting, de moed die mensen nodig hebben om te provoceren en hoe provocaties beschavingen verder kunnen brengen. Hartz Kaplers besloot de tolerantie van de eerste man van Denemarken te testen door een script uit te werken waarin Rasmussen eigenlijk homoseksueel blijkt en vermoord wordt door een links-radicale ex-minnaar.

De film, die niemand in Denemarken nog heeft gezien, gaat vooral over de macht van de media, legt Morten Hartz Kaplers in Rotterdam uit: „Het grootste deel van ons leven speelt zich af in de virtuele realiteit van de media, waarin gecompliceerde conflicten op een simplistische manier worden samengevat. Maar de aard van de media is manipulatief. Ik maak me grote zorgen over hoe de dingen zich in de wereldpolitiek ontwikkelen. En het was interessant om te laten zien hoe ver je kunt gaan in het manipuleren met behulp van film- en televisiebeelden.”

Manipulaties vormen sowieso de rode draad van de productie van deze film, vervolgt hij. „De Deense politici die ik voor de film heb geïnterviewd, wisten wel dat ik een film aan het maken was, maar niet precies waarover. Ik heb ze in algemene termen uitgelegd dat ik geïnteresseerd was in het thema van de macht van de media na de dood van vooraanstaande mensen. Ze dachten dat het een documentaire was. En als ze zogenaamd herinneringen ophalen aan Rasmussen, hebben ze het allemaal over iemand anders. De fractievoorzitster van de rechtse Deense Volkspartij heeft het overduidelijk over Pim Fortuyn.”

Daaraan voorafgaand kwam nog het manipuleren van het Deense Filminstituut om het budget voor de film bij elkaar te krijgen. Hartz Kaplers: „Het is een beetje zoals de Spaanse filmmaker Luis Buñuel zei: op weg naar de bank heb je een ander script, dan wat je gaat verfilmen. Ik had geluk dat ik op grond van eerder werk geen heel scenario voor mijn eerste lange film hoefde in te leveren, maar dat is een uitzonderlijke situatie. En waarschijnlijk krijg ik nu nooit meer een cent van ze.”

Hartz Kaplers gelooft niet dat dé waarheid bestaat: „Maar het was wel belangrijk om de film zo authentiek mogelijk te laten zijn, zodat mensen het gevoel kregen dat hij waar zou kúnnen zijn. Authenticiteit is het creëren van de perfecte illusie. Een film die ‘waar’ is, kunnen we niet meer bediscussiëren. Als je niet meer respectvol met elkaar kunt praten eindig je bij terrorisme. Woorden kunnen niet doden. Wel pijn doen. Ik wilde onderzoeken in hoeverre mensen die pijn bereid zijn te dragen omwille van de vrijheid van meningsuiting. En wanneer ze zichzelf uit angst beginnen te censureren. Als je het recht wilt hebben om te zeggen, geloven, onderwijzen wat je wilt, heb je de plicht om dat ook aan anderen toe te staan, en je hebt de plicht om naar elkaar te luisteren. Mijn film onderzoekt de grenzen van de vrijheid van meningsuiting. En verlegt er een paar.”

‘AFR’ is nog te zien op zaterdag 3 februari om 16.00u in Pathé 4.

Filmrecensent Bas Blokker doet dagelijks verslag van het Internationaal Film Festival Rotterdam via www.nrc.nl/video