Schim in het land der levenden

De literaire kritiek was niet te spreken over de nieuwe roman van Marcel Möring. De komende maand is het woord aan de lezers. Hoe goed is ‘Dis’? Lees en discussieer mee op www.nrc.nl/leesclub.

Een helletocht. Dat moet de totstandkoming van Dis voor Marcel Möring geweest zijn. Meer dan acht jaar deed hij over de opvolger van zijn veelgeprezen raamvertelling In Babylon – slechts een klein uitstapje (de novelle Modelvliegen) veroorloofde hij zich. Het work in progress werd opgehouden door perfectionisme, persoonlijke problemen, twee wisselingen van uitgever, en zelfs waterschade in de computer. Begin 2003 werd Dis, voorzien van een synopsis, al te koop aangeboden op de website van internetboekhandel Amazon; een jaar later kwam het terecht in de najaarscatalogus 2004 van uitgeverij Augustus. De geschatte omvang had tot op dat moment gefluctueerd van 400 tot 800 pagina’s.

Uiteindelijk verscheen Dis in de laatste week van november 2006, bij uitgeverij De Bezige Bij. En nog was de helletocht niet voorbij. De roman, een experimenteel epos in de voetsporen van Dante en James Joyce, was nog niet gepresenteerd of de eerste negatieve recensies doken op. ‘Een loodzware pil over een thematiek die al veel vaker is verteld [...] een beetje een mijmerboek zonder al te veel handeling,’ oordeelde HP/De Tijd. ‘Goed dat Dante dit niet meer hoeft mee te maken,’ fulmineerde Het Parool. En een week later volgden Vrij Nederland (‘een brij aan ongedefinieerde verhalen, vage filosofietjes en ongeremde lyriek’) en NRC Handelsblad (zie hiernaast). Van de toonaangevende media had alleen Trouw een goed woord over voor het verhaal over twee joodse mannen in het Assen van na de Tweede Wereldoorlog.

Teleurstellend? Zeker, zo geeft Möring toe (onder meer in een openbaar interview dat via www.nrc.nl/boekenblog te beluisteren is); maar hij constateert tegelijkertijd dat de meningen verdeeld zijn. Dis werd wél goed besproken in de regionale pers, en de auteur kreeg naar eigen zeggen nog nooit zoveel positieve reacties op een boek als op Dis. In elk geval werd het gekocht door 30 duizend mensen, wat veel is voor een ingewikkelde roman van 508 bladzijden, en kwam het terecht op de longlist van de Libris Literatuurprijs.

‘Mijn Groot Wintervakantieboek’ noemde Möring Dis, dat zijn titel ontleent aan de stad in de hel die Dante en zijn gids Vergilius bezoeken in het Inferno-gedeelte van De Goddelijke Komedie. De roman omvat verschillende literaire genres, van epische poëzie en journalistiek tot strip en toneelmonoloog, en wemelt van de typografische grapjes, zoals een zwarte bladzijde of getekende woorden (SPLATS! als weergave van een kledder sperma op een televisiescherm). Tegelijkertijd vertelt hij een bloedserieus verhaal over twee verwante zielen tijdens de Nacht van Assen in 1980: Jakob Noach, die de oorlog heeft overleefd als onderduiker en nu de baas is van een vastgoedimperium; en de veel jongere intellectueel Marcus Kolpa, die na tien jaar terugkeert in de stad waar hij ongelukkig is opgegroeid.

Uit de besprekingen van Dis zou je kunnen opmaken dat het vooral de tomeloze en niet verwezenlijkte ambities zijn die Möring worden nagedragen. En inderdaad: bij al het stilistische vuurwerk steken de personages wat bleekjes af, terwijl het eigene van de auteur Möring ondergesneeuwd raakt door alle variaties op grote voorbeelden als Dante, Joyce, Van Ostaijen, Krol en Beckett. Maar we moeten met het kind niet het badwater weggooien, want nog afgezien van de krachttoer van de eerste 85 pagina’s – goedlopende verzen die je meteen het verhaal intrekken – staan er heel wat geslaagde passages in Dis.

In een interview in deze bijlage zei Möring dat hij met Dis wilde terugkeren naar de experimentele, modernistische, literatuur waarvan hij als 17-jarige genoten had. Dat doet denken aan wat over Mörings alter ego Kolpa in de roman wordt gezegd: ‘Als je na tien jaar terugkeert naar de plaats van je jeugd, dan is het alsof je een schim in het land der levenden bent.’ Ligt daarin de kern van de felle reacties op Mörings nieuwe roman? Is Dis een reactionair boek – in de letterlijke betekenis van het woord? Was het daarom in de ogen van de critici gedateerd? Moet een boek per se ‘van deze tijd’ zijn? Is Möring een schim in het land der levenden? Het woord is aan de lezer, op www.nrc.nl/ leesclub.