Ramsj

Jeroen Giltaij e.a.: Zinnen en minnen. Schilders van het dagelijks leven in de zeventiende eeuw. Gebonden, Hatje Cantz 2004, 295 blz., van €39,90 voor €19,95.Premsela Amsterdam ‘Vechtende boeren, vrijende paren, de dorpsschool, soldaten, en voorname dames die brieven schrijven – de zinnen worden verzet en het minnen staat centraal,’ aldus de flaptekst van deze fraaie catalogus die hoorde bij een tentoonstelling die eind 2004 werd gehouden in Museum Boijmans Van Beuningen in Rotterdam. Het interessante is dat naast schilderijen van grootmeesters als Jan Steen en Johannes Vermeer ook het werk van minder bekende schilders aan bod komt. Een serie panelen met soldatentaferelen van Willem Duyster (1599-1635) bijvoorbeeld, of de stevige drinkgelagen (met titels als ‘Kaartspelers en brassers’) van Adriaen Brouwer (1606-1638). Alle schilderijen worden uitvoerig toegelicht.

William Wheeler (ed.): Nautical Ornaments. Paperback, L’Aventurine 2002, 381 blz., van €35,– voor €15,–. De Boekenmarkt Den Haag (070-3658226)

Curieus boek uit een serie die ‘The Library of Ornament’ heet: een enorme verzameling, naar thema gerangschikt, van ‘copyright-free design examples’, die dus naar hartenlust hergebruikt en gekopieerd kunnen worden. Het gaat dan bovenal om 19de-eeuwse gravures die uit (wetenschappelijke) boeken uit die tijd zijn gehaald.

Dit deel is gewijd aan de scheepvaart: de inrichting van oude scheepswerven, compleet met de tientallen gereedschappen die men daar gebruikte, de vaak ingenieuze constructies van kabels, katrollen, zeilen en allerlei vormen van tuigage, plaatjes van stoere zeebonken achter het stuurwiel, van zeeslagen, visserijmethoden, seinvlaggen, etc.

Hew Strachan: The First World War. A New Illustrated History. Gebonden, Simon & Schuster 2003, 350 blz., van €39,95 voor €17,99. Nayler & Co Den Haag (070-3605454)

Gedegen boek dat werd uitgegeven als gids bij een tiendelige televisie-serie over de Eerste Wereldoorlog, uitgezonden door het Britse Channel 4. Aandacht niet alleen voor de bekende slagvelden in Europa, maar ook voor de strijd die werd geleverd in de koloniale gebiedsdelen van de betrokken landen in Afrika, India en het Verre Oosten. Bijzonder zijn de kleurenfoto’s, gemaakt door de (Franse) Service Photographique des Armées, die een verrassende aanvulling vormen op de grauwe zwartwitfoto’s die het beeld van die oorlog zo sterk bepalen.

Hans van Dijk (red.): Mémoires Jan van Gilse (1917-1922). Gebonden, Walburg Pers 2003, 635 blz., van €39,95 voor €12,50. Steven Sterk Utrecht

Jan van Gilse (1881-1944) was een van de belangrijkste Nederlandse componisten uit de eerste helft van de 20ste eeuw. Van 1917 tot 1922 was hij chef-dirigent bij het Utrechts Stedelijk Orkest, en het zijn die jaren die in deze memoires aan de orde komen: erg breedvoerig, maar soms geestig en venijnig, vooral in de beschrijving van het conflict dat Van Gilse uitvocht met de muziekcriticus Willem Pijper, en dat tot het vertrek van Van Gilse uit Utrecht leidde.

Ook bij Steven Sterk: Hannes de Graaf (1911-1991). Een leven van bevrijding, van E.D.J. de Jongh, een biografie van de man die tijdens de Tweede Wereldoorlog in de binnenlanden van Sumatra door de Japanners vermoord dreigde te worden, op het nippertje overleefde, en later uitgroeide tot een voorman van de PSP, de VPRO en de Vredesbeweging. Gebonden, van €36,90 voor €12,50.

Harold Bloom: Where Shall Wisdom Be Found? Gebonden, Riverhead Books 2004, 284 blz., van €25,95 voor €6,95. Scheltema Amsterdam

Studie van de Amerikaanse literaire criticus Harold Bloom (1930), geschreven nadat hij een levensbedreigende ziekte had overwonnen en zich extra bewust was geworden van de grote, troostende waarde van literatuur en filosofie. Het boek is een staalkaart van Blooms favoriete schrijvers en geschriften, die hij voortdurend met elkaar vergelijkt: de bijbelboeken Job en Prediker, Plato en Homerus, Cervantes en Shakespeare, Montaigne en Francis Bacon, en Freud en Proust, om er een paar te noemen. Diepgravend en erudiet.

Hans Aarsman: Vrrooom! Vrrooom! Gebonden, NAi 2003, circa 200 blz., van €32,50 voor €9,99. De Slegte

Een eerbetoon aan (en tegelijk een afrekening mét) de auto, verschenen in samenhang met een gelijknamige expositie in het Nederlands Fotomuseum (2003) in Rotterdam. Boek bevat dagboeknotities van de fotograaf Hans Aarsman, en vele opnamen – afkomstig uit het eigen archief van Aarsman of door hem gevonden in folders, familie-albums, kranten en op internet. En dan is er nog een reeks diagrammen, met onder meer ‘de top-11 van de meest voorkomende zelfstandige naamwoorden bij baby’s tot twee jaar’, met bovenaan het woord auto, gevolgd door mama, papa, opa, poes, koekje en dan pas oma.

Gabriele Fahr-Becker: Jugendstil. Gebonden, Könemann 2004, 425 blz., van €29,99 voor €15,–. Donner Rotterdam 010-2175234.

De 19de eeuw was de eeuw van de lelijkheid; onze grootouders, onze ouders en wijzelf hebben geleefd en leven in een omgeving die zo lelijk is als nooit tevoren. Bekijken we de binnenkant van onze huizen, dan huiveren we bij de rommel die wij huisraad noemen. Geen stoel, geen tafel, geen pot die maar enigszins tevredenstelt,’ aldus Berlage in een toespraak uit 1905 waarin hij oproept tot een nieuwe, verfrissende stijl. De architect krijgt een ereplaats in Fahr-Beckers uitvoerige boek over de Jugendstil, tezamen met kunstenaars en architecten als Henry van de Velde en Victor Horta (België), Antoni Gaudí en Lluis Domènech (Spanje), Louis Comfort Tiffany (Amerika), en vele, vele anderen.

    • Henk Lagerwaard