Kosovo begint vandaag aan eindspel

Het Kosovo-voorstel dat VN-gezant Martti Athisaari vandaag presenteert, biedt zicht op onafhankelijkheid. De internationale vredesmacht KFOR is op haar hoede.

‘Tegen onderhandelingen, zelfbeschikking!’ staat op een muur in Priština. Zelfbeschikking is een organisatie van Albanese radicalen die direct onafhankelijkheid eisen. Foto AFP Kosovo Albanian men walk past a graffiti on a wall reading: "No negotiation - Self-determination" in Pristina, 01 February 2007. UN envoy Martti Ahtisaari, who led fruitless talks between Serbia and Kosovo Albanian leaders last year, is set to deliver his proposal for the future status of the disputed province to Belgrade and Pristina 02 February 2007. The plan is a draft proposal by Ahtisaari to resolve the future status of Kosovo, which has been run by a United Nations mission since the end of its 1998-1999 war between Serbian and ethnic-Albanian forces. AFP PHOTO / DIMITAR DILKOFF AFP

Priština, 2 febr. - Op weg naar de skipistes, in het zuiden van Kosovo, liggen verschillende hindernissen. Kosovaarse agenten willen paspoorten zien en controleren de inhoud van de kofferbak. Verderop, bij een praalgraf van soldaten van het voormalige Kosovo-Albanese rebellenleger UÇK , patrouilleert de politie van UNMIK, het VN-bestuur in Kosovo. Ze manen tot stapvoets verder rijden. Ruim een jaar geleden ontplofte een bom aan de voet van het monument.

Vlak voor het stadje Strpce, een Servische enclave, houden Oekraïense soldaten van de internationale vredesmacht KFOR de wacht. Nog een keer de paspoorten laten zien. En nog een keer de kofferbak open. Sinds een bus met Serviërs buiten de enclave door Kosovo-Albanezen met brandbommetjes werd bestookt, neemt KFOR het zekere voor het onzekere.

Halverwege de weg omhoog vormt een gebogen en verroeste slagboom de laatste hindernis. Ditmaal zijn de paspoorten niet nodig. „Drie euro”, bast een bewaker met skimuts op. Het is de prijs om door te mogen naar skioord Brezovica.

De hotels, restaurants en skiliften worden bemand door de Serviërs uit Strpce. Hier leven ze met hun gezinnen het hele jaar van. „Maar de eigenaar is een staatsbedrijf uit Belgrado”, zegt de verhuurder van snowboards.

Bij de sleeplift wacht een schoolklas uit de Kosovaarse hoofdstad Priština netjes in een rij. De elektriciteit is uitgevallen, maar daar is iedereen in Kosovo inmiddels aan gewend. Gebeurt wel vaker. „Nog een geluk dat ik nu niet in een stoeltjeslift bungel”, zegt een van de scholieren, een Kosovo-Albanees.

Sinds de oorlog in 1999 bestaat de Servische provincie Kosovo – 2 miljoen inwoners – 90 voor procent uit Albanezen. De Serviërs wonen overwegend in het noordelijke Mitrovica en in enclaves als Strpce. Onderling contact is er nauwelijks. Alleen in het winterseizoen, dan komen in het weekend de Albanezen uit Priština skiën.

„Ik praat nog net genoeg Albanees om zaken met ze te kunnen doen”, zegt de Servische snowboardverhuurder. „Ik was nog scholier in het Joegoslavische Kosovo, toen leerde je zowel Servisch als Albanees.”

VN-resolutie 1244 maakte na de oorlog in 1999 van Kosovo een protectoraat van de Verenigde Naties die er feitelijk het bestuur in handen hebben, al erkent ‘1244’ dat Kosovo bij Servië hoort. Bijna acht jaar later is die situatie onhoudbaar geworden. Het geduld onder de Albanezen is op, die willen een onafhankelijk Kosovo. Maar het verlies van Kosovo wordt niet geaccepteerd door Servië. Beide partijen kwamen er aan de onderhandelingstafel niet uit. De VN hebben zelf een deadline gesteld. Vandaag presenteert VN-gezant Martti Athisaari zijn voorstel voor de toekomstige status van Kosovo.

De belangrijkste details uit het ‘geheime’ rapport lekten de afgelopen dagen al uit. Het woord ‘onafhankelijkheid’ wordt vermeden, maar de voorwaarden daarvoor lijken wel geschapen.

[Vervolg KOSOVO: pagina 5]

KOSOVO

‘Onafhankelijkheid in juni, en dan worden we VN-lid’

[Vervolg van pagina 1] „Het voorstel biedt voldoende houvast”, zegt de Kosovaarse onderhandelaar Veton Surroi in Priština. „In juni zijn we onafhankelijk, en dan kandideren we ons in september als lid van de Verenigde Naties.”

Langs de weg waar Surroi kantoor houdt staat op een enorm billboard 12:45 – een verwijzing naar Veiligheidsraadresolutie 1244. „Een slimme, subtiele boodschap,” zegt Abdullah Jashari, die als wiskundeleraar les geeft aan het hoofdstedelijke gymnasium. „Resolutie 1244 is verleden tijd, Kosovo smacht naar een nieuwe resolutie.”

Toen de Serviërs in de lente van 1999 de Albanezen uit Priština verdreven, belandde Jashari (48) met vrouw en drie kinderen in een vluchtelingenkamp in buurland Macedonië. Onderweg hield een Servische paramilitair het gezin aan. „Hij duwde mijn jongste dochter een Albanees bankbiljet in haar handen. ‘Ga maar naar Albanië, daar hoor jij thuis.’ Het was pure vernedering, intimidatie.”

In juni 1999, na het NAVO-ingrijpen, kantelde het beeld en trokken de meeste Serviërs weg. Bij terugkeer in zijn flat trof Jashari nog een paar Servische buren aan. „Eén van hen is toen volledig doorgedraaid. Op een avond liep hij naar het appartement van een Albanees op een verdieping boven hem, wachtte tot hij gestommel bij de voordeur hoorde, en loste toen drie schoten. Het was voor ons allemaal een drama. We kenden de Serviër als zo lang, het was een verstandige en sympathieke vent.”

Haatdragend is Jashari er niet van geworden. Hij ziet het als een gemis dat hij als leraar aan het gymnasium zowat de enige is die tweetalig is. „Het onderwijs in Servisch is helaas afgeschaft. De kwestie over onze status is van secundair belang: onafhankelijk of niet, we zullen toch moeten leren om als Serviërs en Albanezen weer samen te leven.”

Overigens voorziet Ahtisaari’s plan in een Kosovo met twee officiële talen, het Albanees en het Servisch.

In zijn kantoor maakt Surroi zich op voor de komst van VN-gezant Athisaari. De internationaal hoog gewaardeerde Surroi is behalve politicus ook mede-eigenaar van de Kosovaarse krant Koha Ditore en een televisiestation. Daarnaast verbouwt hij wijn. De ‘man van 40 miljoen euro’ wordt hij genoemd. Die vermogenschatting komt van Surroi zelf; daaraan dankt hij zijn reputatie van open en eerlijk politicus.

Al jaren belooft hij de Kosovaren de onafhankelijkheid. „Ons geduld is op de proef gesteld,” zegt Surroi. „We hebben jaren verkwanseld. Dat komt deels door de incompetentie van de Kosovaarse politici zelf, en deels door de leegheid van de plannen van de VN.”

In de namiddag geniet het schoolklasje van de laatste zon op de pistes van Brezovica. De elektriciteit is terug, de sleeplift werkt weer.

„Ik maak hier op mijn ski’s een ontspannen indruk, maar dat is schijn”, zegt een scholier. „Met mijn gedachten ben ik bij wat er in Priština gebeurt. Daar wordt nu beslist over de toekomst van het land waar ik geboren ben.”